به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، در شرایطی که بحران کمآبی به یکی از مهمترین چالشهای توسعهای ایران تبدیل شده، پروژههای انتقال آب بینحوضهای همچنان بهعنوان راهکاری برای تأمین نیاز شهرها، صنایع و مناطق کمآب دنبال میشوند؛ سیاستی که اگرچه ممکن است در کوتاهمدت بخشی از نیاز مناطق مقصد را تأمین کند، اما در صورت بیتوجهی به ملاحظات محیطزیستی و مدیریت مصرف، میتواند بحرانهای تازهای را در مبدأ و مقصد ایجاد کند.
ناصر خلقی، کارشناس حوزه آب و فعال محیط زیست، در گفتوگو با انرژی مدیا، اجرای پروژههای انتقال آب بینحوضهای را در تعارض با اصول توسعه پایدار دانست و گفت: «از نظر توسعه پایدار، مسئله انتقال آب بینحوضهای عملاً رد شده و فاقد اعتبار است؛ به این دلیل که آسیبهای فراوان اجتماعی، زیستمحیطی، اقتصادی و فرهنگی به دنبال دارد.»
انتقال آب؛ راهحل بحران یا انتقال مشکل به مناطق دیگر؟
خلقی با تأکید بر ضرورت حل مشکلات آبی در داخل هر حوضه آبریز اظهار کرد: «بهصورت کلی یک اصل در مهندسی منابع آب وجود دارد که مشکل هر دشت یا هر حوزه آبریز باید در داخل همان منطقه حل شود.»
وی افزود: اگر نتوانیم مشکلات منابع آب را در همان منطقه مدیریت کنیم، انتقال آب بینحوضهای، از جمله انتقال آب از خلیج فارس و دریای عمان به مناطق مرکزی ایران، نهتنها لزوماً به کاهش کمآبی منجر نمیشود، بلکه میتواند چالشهای دیگری را برای کشور ایجاد کند.
این کارشناس حوزه آب با اشاره به تجربه برخی کشورهای پیشرفته در اجرای طرحهای انتقال آب گفت: کشورهایی که دههها پیش به این شیوه متکی بودند، بهتدریج به پیامدهای منفی آن پی بردهاند و نمیتوان انتقال آب بینحوضهای را راهکاری پایدار برای جبران کاهش منابع آبی دانست.
انتقال آب با اهداف سیاسی و تبلیغاتی؟
خلقی در بخش دیگری از این گفتوگو نسبت به تأثیر ملاحظات سیاسی و تبلیغاتی بر اجرای برخی پروژههای انتقال آب هشدار داد و گفت: «پشت پرده برخی پروژههای انتقال آب در ایران با اهداف سیاسی و یا حتی تبلیغاتی انجام میشود.»
به گفته وی، ممکن است برخی نمایندگان مجلس برای توسعه طرحهای انتقال آب در حوزه انتخابیه خود تلاش کنند، بدون آنکه پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی این پروژهها به اندازه کافی مورد توجه قرار گیرد.
وی با انتقاد از رویکرد تأمین منابع آب به هر قیمت، تأکید کرد که سیاستگذاری در حوزه آب باید بر پایه ارزیابی علمی، ظرفیت اکولوژیک مناطق و مدیریت تقاضا انجام شود، نه صرفاً افزایش منابع قابل دسترس.
وزارت نیرو و اجرای ناقص مدیریت حوضههای آبریز
این فعال محیط زیست یکی از مشکلات اصلی حکمرانی آب در ایران را غلبه مرزبندیهای استانی بر مدیریت حوضههای آبریز دانست و گفت: «وقتی آب را بدون توجه به مدیریت حوزه آبریز و با توجه به مرزبندیهای استانی یا کشوری انتقال میدهند، قطعاً کشور را درگیر التهاب و مشکل خواهند کرد.»
خلقی با اشاره به اینکه قرار بوده مدیریت منابع آب بر اساس تقسیمبندی حوضههای آبریز انجام شود، افزود: «متأسفانه وزارت نیرو در مورد مسئله انتقال آب بین استانها سهلانگاری میکند و همین موضوع مشکلات فراوانی برای کشور به وجود آورده و خواهد آورد و ما تازه در آغاز ایجاد این مشکلات هستیم.»
به اعتقاد وی، برنامهریزی منابع آب و توسعه باید بر اساس ظرفیت و شرایط هر حوضه آبریز انجام شود، نه صرفاً تقسیمات اداری و استانی؛ چراکه حوضه آبریز مبنای مناسبتری برای برنامهریزی بلندمدت و حفظ تعادل منابع طبیعی است.
هشدار درباره تنشهای آبی در آینده نزدیک
خلقی در پایان با هشدار درباره پیامدهای ادامه روند فعلی حکمرانی آب در کشور گفت: «اگر این شرایط اصلاح نشود، قطعاً در آینده نزدیک باید شاهد تنشها و التهابهای مختلف با موضوع منابع آبی در کشور باشیم و به هیچ عنوان بدون دردسر نخواهد بود.»
وی تأکید کرد انتقال آب از یک حوضه به حوضه دیگر، فشار مضاعفی بر طبیعت و اکوسیستم وارد میکند و پیامدهای آن محدود به مناطق مبدأ یا مقصد نخواهد ماند، بلکه میتواند کل کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
بر این اساس، پرسش اصلی پیش روی سیاستگذاران و وزارت نیرو این است که آیا توسعه طرحهای انتقال آب بدون اصلاح الگوی مصرف، مدیریت تقاضا و تعیین تکلیف حقوق آبی مناطق مبدأ و مقصد میتواند راهکاری پایدار برای بحران آب ایران باشد؟ یا ادامه این رویکرد، صرفاً بحران کمآبی را از یک منطقه به منطقه دیگر منتقل خواهد کرد؟/
