رضا پدیدار، فعال اقتصادی و عضو هیأتمدیره فدراسیون صنعت نفت ایران، در گفتوگو با انرژی مدیا (آریا اکوپرس) با اشاره به پیامدهای جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه بر فعالیت صنایع کشور اظهار کرد: محدودیتهایی که در پی این تحولات برای بخش صنعت ایجاد شد، بهویژه صنایع فولادی و سیمانی را بهشدت تحت تأثیر قرار داد و خسارتهای قابلتوجهی به این بخشها وارد کرد. پس از آن نیز صنایع پتروشیمی با محدودیتهای ناشی از تأمین گاز مواجه شدند؛ محدودیتهایی که ابعاد و پیامدهای آن برای صنعت بسیار قابلتوجه است.
وی با بیان اینکه افزایش هزینه انرژی و کاهش تولید، آثار مستقیمی بر قیمت تمامشده محصولات و قدرت رقابت صنایع در بازارهای بینالمللی دارد، افزود: وقتی یک صنعت با محدودیت در تأمین انرژی مواجه میشود، علاوه بر کاهش ظرفیت تولید، هزینههای عملیاتی آن نیز افزایش پیدا میکند. این شرایط در بلندمدت میتواند توان رقابتی بنگاههای ایرانی را در بازارهای صادراتی تضعیف کند.
ناترازی ۳۰۰ میلیون مترمکعبی گاز در فصل سرد
پدیدار با اشاره به آخرین آمارهای ارائهشده از سوی مسئولان صنعت گاز و مباحث مطرحشده در نشست اتاق بازرگانی با حضور وزیر نفت، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران و مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، گفت: بر اساس بررسیها، مصرف گاز بخش خانگی در فصل سرد سال به حدود ۶۸۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد که در مقایسه با سال گذشته نیز احتمال افزایش آن وجود دارد. در چنین شرایطی، ناترازی گاز کشور حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد میشود.
وی ادامه داد: در گذشته تولید گاز کشور حدود ۸۷۰ میلیون مترمکعب در روز بود که بخش عمده آن یعنی حدود ۸۰ درصد به بخش خانگی و تجاری اختصاص پیدا میکرد و باقیمانده نیز در اختیار صنایع و پتروشیمیها قرار میگرفت. اکنون نیز با توجه به افزایش مصرف در بخش خانگی، فشار بیشتری بر تأمین گاز سایر بخشهای اقتصادی وارد میشود.
این فعال اقتصادی با اشاره به مصرف بالاتر از الگوی بهینه در میان بخشی از مشترکان خانگی تصریح کرد: در حال حاضر تعداد قابلتوجهی از مشترکان خارج از الگوی بهینه، گاز مصرف میکنند و شرکت ملی گاز نیز آمارهای مختلفی در این زمینه ارائه کرده است؛ بنابراین یکی از اقدامات ضروری برای مدیریت شرایط، اصلاح نظام تعرفهگذاری و اجرای مؤثر سیاست تعرفهگذاری پلکانی برای مشترکان پرمصرف است.
تعرفهگذاری پلکانی؛ سیاستی که هنوز بهدرستی اجرا نشده است
رئیس انجمن شرکتهای مشاور سرمایهگذاری و نظارت بر طرحهای ایران با تأکید بر ضرورت کنترل مصرف گاز در بخش خانگی اظهار کرد: اگر قرار باشد سیاست مدیریت مصرف به شکل مؤثر اجرا شود، یکی از راهکارهای اصلی، اعمال تعرفهگذاری پلکانی مؤثر برای مشترکان پرمصرف است. این سیاست باید در کنار برنامههای بهینهسازی مصرف انرژی قرار بگیرد تا بتواند از رشد بیرویه مصرف و تشدید ناترازی جلوگیری کند.
وی با اشاره به سابقه طرح این موضوعت گفت: به خاطر دارم که در آذرماه سال ۱۴۰۰ نیز بحث تعرفهگذاری پلکانی مؤثر مطرح شد. آن زمان پیشنهاد این بود که در چهار ماه پایانی سال، یعنی آذر، دی، بهمن و اسفند، سازوکاری برای کنترل مصرف مشترکان پرمصرف اجرا شود، اما این سیاست از آن زمان تاکنون به شکل مؤثر عملیاتی نشده است.
پدیدار تأکید کرد: در شرایط فعلی، اولویت نخست باید مدیریت مصرف در بخش خانگی باشد؛ چراکه در فصل سرد سال سهم عمدهای از گاز تولیدی کشور در این بخش مصرف میشود. البته این به معنای نادیده گرفتن نیاز صنایع نیست، بلکه باید با مدیریت مصرف در بخش خانگی، امکان تأمین پایدارتر انرژی برای بخشهای تولیدی نیز فراهم شود.
سرمایهگذاری در صنعت گاز پس از دو جنگ متوقف ماند
عضو هیأتمدیره فدراسیون مدیریت و مشاوران کسبوکار ایران، با اشاره به تأثیر تحولات اخیر بر روند توسعه صنعت گاز گفت: سرمایهگذاری در صنعت گاز تحت تأثیر حوادث و شرایطی که در پی دو جنگ اخیر به وجود آمد، عملاً با وقفه مواجه شده است؛ در نتیجه، در بخش افزایش ظرفیت تولید نیز نتوانستیم پیشرفت مورد انتظار را محقق کنیم و در عمل در سطح قبلی تولید باقی ماندیم.
وی با اشاره به اهداف پیشبینیشده در برنامه هفتم توسعه افزود: اگر بخواهیم نیاز تمام بخشهای کشور، شامل مصارف خانگی، صنعتی و سایر بخشها را تأمین کنیم و همزمان صادرات گاز به کشورهایی مانند عراق و ترکیه را نیز در سطح موردنظر ادامه دهیم، به حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب گاز در روز نیاز داریم؛ در حالی که تولید فعلی کشور حدود ۸۶۰ میلیون مترمکعب در روز است. این فاصله نشان میدهد که مسئله ناترازی گاز ابعاد بسیار جدی دارد و باید برای آن چارهاندیشی شود.
پدیدار با تأکید بر اینکه کنترل ناترازی صرفاً از مسیر افزایش تولید امکانپذیر نیست، خاطرنشان کرد: افزایش تولید، بهینهسازی و کاهش مصرف باید بهصورت همزمان دنبال شوند. در حال حاضر، تولید گاز از پارس جنوبی نیز تا حدودی افزایش پیدا میکند، اما این میزان بهتنهایی پاسخگوی شکاف موجود نیست؛ بنابراین، بخش مهمی از راهحل باید از مسیر کاهش مصرف و مدیریت تقاضا دنبال شود.
متولی بهینهسازی مصرف انرژی در کشور مشخص نیست
این فعال اقتصادی یکی از مشکلات اساسی در مدیریت انرژی کشور را نبود متولی مشخص برای بهینهسازی مصرف دانست و گفت: در حال حاضر مشخص نیست مسئولیت اصلی بهینهسازی مصرف انرژی در کشور بر عهده کدام نهاد است. آیا سازمانهای مسئول باید این وظیفه را بر عهده بگیرند؟ آیا شرکت ملی گاز ایران باید متولی باشد یا وزارت نفت؟ مجموعه نهادهایی که باید برای بهینهسازی مصرف اقدام کنند، هنوز به یک سازوکار روشن و مشخص نرسیدهاند.
وی با انتقاد از کمتوجهی به موضوع مدیریت مصرف در فضای رسانهای کشور اظهار کرد: رسانهها و پایگاههای خبری بهجای آنکه بخش عمده توجه خود را به بهینهسازی مصرف انرژی معطوف کنند، گاهی به بزرگنمایی مشکلات میپردازند؛ در حالی که رسانهها میتوانند در این زمینه نقش بسیار مهمی ایفا کنند؛ چراکه بهینهسازی مصرف انرژی بر تمام جنبههای زندگی، فعالیتهای صنعتی، کسبوکار و جامعه تأثیرگذار است.
پدیدار ادامه داد: رسانهها باید موضوعاتی مانند توسعه منابع انسانی متخصص در حوزه انرژی، انرژیهای تجدیدپذیر، بهبود فرآیندهای گرمایشی و اصلاح الگوی مصرف را در دستور کار قرار دهند و با بررسی راهکارهای اجرایی، پیشنهادهای مشخصی را در اختیار مدیران و مسئولان کشور قرار دهند. برای مثال، اگر قرار است نیروگاهها به سمت استفاده از سوخت مایع بروند، باید پیامدهای این تصمیم و مسائلی مانند مازوتسوزی نیز بررسی شود. وظیفه رسانه صرفاً بازتاب و بزرگنمایی مشکلات نیست، بلکه باید در مسیر یافتن راهکار نیز نقشآفرینی کند.
شدت مصرف انرژی در ایران سه تا چهار برابر کشورهای توسعهیافته است
نایب رئیس فدراسیون صنعت نفت ایران با تأکید بر ضرورت تغییر الگوی مصرف انرژی گفت: شدت مصرف انرژی در کشور ما بسیار بالاست و در مقایسه با کشورهای توسعهیافته، حدود سه تا چهار برابر بیشتر است. این وضعیت نشان میدهد که باید موضوع اصلاح الگوی مصرف را به یک اولویت جدی تبدیل کنیم.
وی افزود: اگر تمام ظرفیت اطلاعرسانی کشور، از رسانهها و روزنامهها گرفته تا پایگاههای خبری و سایر مراجع ارتباطی، برای فرهنگسازی و کاهش مصرف انرژی به کار گرفته شود، میتوان در کنترل ناترازی، بهویژه در دوره اوج مصرف، نتایج قابلتوجهی به دست آورد.
پدیدار با اشاره به تجربه کشورهای اروپایی در مدیریت مصرف انرژی اظهار کرد: در اروپا نیز برنامههایی برای کاهش مصرف انرژی اجرا شده است. اگر ما بتوانیم حتی نیمی از میزان کاهش مصرفی را که در این کشورها محقق شده، یعنی حدود ۲۵ درصد، در کشور خودمان عملیاتی کنیم، دستاورد بسیار بزرگی خواهد بود.
وی درباره راهکارهای مورد استفاده در اروپا توضیح داد: یکی از اقدامات اصلی، بازنگری در تجهیزات و دستگاههای مصرفکننده انرژی بوده است. تجهیزات و وسایلی که انرژی مصرف میکنند، مورد بررسی قرار گرفتهاند تا میزان مصرف آنها کاهش پیدا کند. موضوع دیگر، اصلاح دمای محیط در ساختمانهاست. برای مثال، در ایران معمولاً دمای منازل را روی ۲۷ درجه تنظیم میکنیم، در حالی که در الگوی مورد اشاره در اروپا، دمای ۲۰ درجه مبنا قرار گرفته است و همین تغییر ساده میتواند در مقیاس ملی تأثیر قابلتوجهی بر مصرف گاز داشته باشد.
مدیریت مصرف باید متناسب با نوع مصرفکننده باشد
این فعال اقتصادی با تأکید بر اینکه نمیتوان برای تمام بخشهای مصرفکننده انرژی یک نسخه واحد تجویز کرد، گفت: ما در کشور با مصرف خانگی، تجاری و نیروگاهی مواجه هستیم و مدیریت هر یک از این بخشها باید متناسب با شرایط و ویژگیهای همان بخش انجام شود.
وی ادامه داد: در بخش خانگی، میتوان با فرهنگسازی و اصلاح دمای محیط، مصرف را کنترل کرد. در بخش تجاری نیز باید تنظیمات و تجهیزات مصرفکننده انرژی مورد بازنگری قرار گیرد. در بخش نیروگاهی هم میتوان از سازوکارهای اقتصادی، از جمله اصلاح نرخ خوراک و ایجاد تفاوتهای مؤثر در هزینه سوخت، برای مدیریت مصرف استفاده کرد.
پدیدار با اشاره به امکان استفاده از سبد متنوع سوخت در کشور افزود: تنوع سوختی موجود نیز میتواند در مدیریت شرایط مورد استفاده قرار گیرد. با اصلاح الگوی مصرف، مدیریت سوخت نیروگاهها و استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود، میتوان بخشی از ناترازی را کنترل کرد.
نایب رئیس فدراسیون صنعت نفت ایران همچنین بر ضرورت استفاده از مشوقهای اقتصادی تأکید کرد و گفت: اگر مقامات مسئول مشوقهایی برای مصرفکنندگان در بخش خانگی، تولیدی و صنعتی در نظر بگیرند، میتوان مدلهای مختلفی برای ترغیب مشترکان به کاهش مصرف طراحی کرد. در کنار اصلاح تعرفهها، ایجاد انگیزه اقتصادی برای مصرف بهینه نیز اهمیت زیادی دارد.
ذخیرهسازی گاز مایع و مدیریت تقاضا باید جدی گرفته شود
پدیدار همچنین با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیتهای موجود برای عبور از دوره اوج مصرف اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، استفاده از ظرفیت ذخیرهسازی گاز مایع است. در کنار افزایش تولید، باید راهکارهای مدیریت مصرف و ذخیرهسازی نیز بهطور جدی بررسی شود تا بتوان در دورههای اوج مصرف، فشار واردشده بر شبکه گاز را کاهش داد.
نایب رئیس فدراسیون صنعت نفت ایران در پایان تأکید کرد: اگر برنامهریزی برای کاهش مصرف، استفاده از مشوقهای اقتصادی و بهینهسازی تجهیزات بهصورت هماهنگ انجام شود، میتوان بخشی از ناترازی را بدون اتکای صرف به افزایش تولید مدیریت کرد./
