به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، در این یادداشت آمده است: «کمبود منابع آب شیرین یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی جهان است. تنها حدود ۲.۵ درصد از آب موجود در زمین شیرین است و بخش عمده این مقدار نیز در یخچالهای طبیعی و کلاهکهای قطبی ذخیره شده است. افزایش جمعیت، توسعه شهرنشینی و تغییرات اقلیمی، فشار بر منابع محدود آب را تشدید کردهاند.
اگرچه بخش کشاورزی با سهمی حدود ۷۰ درصدی، بزرگترین مصرفکننده آب شیرین در جهان محسوب میشود، مصرف خانگی نیز سهمی قابلتوجه دارد. در این میان، شستوشوی ظروف یکی از مصارف روزمرهای است که با انتخاب فناوری مناسب و اصلاح رفتار مصرفکننده میتوان میزان مصرف آن را کاهش داد.
باور قدیمی درباره مصرف بالای ماشین ظرفشویی
تصور پرمصرف بودن ماشین ظرفشویی تا حد زیادی به فناوری نسلهای قدیمی این دستگاهها بازمیگردد. ماشینهای ظرفشویی در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ برای هر چرخه شستوشو حدود ۵۰ تا ۶۵ لیتر آب مصرف میکردند؛ اما پیشرفت فناوری و سختگیرانهتر شدن استانداردهای بهرهوری، این میزان را در بسیاری از مدلهای جدید به کمتر از ۱۲ لیتر و در برخی مدلهای اقتصادی به کمتر از ۸ لیتر رسانده است.
در مقابل، میزان مصرف آب در شستوشوی دستی بهشدت به رفتار مصرفکننده وابسته است. باز ماندن شیر آب هنگام شستوشو میتواند مصرف را به ۸۰ تا ۱۵۰ لیتر در هر نوبت برساند. این در حالی است که با استفاده از سینک، جمعآوری آب و کنترل جریان، میتوان مصرف را به حدود ۱۵ تا ۲۰ لیتر کاهش داد.
بنابراین، مقایسه این دو روش بدون در نظر گرفتن عادتهای مصرفی، ظرفیت دستگاه، تعداد ظروف و برنامه انتخابی، نمیتواند نتیجهای دقیق ارائه دهد.
مدار بسته؛ راز کاهش مصرف آب در ماشینهای جدید
یکی از دلایل اصلی کاهش مصرف آب در ماشینهای ظرفشویی مدرن، استفاده از سامانه گردش مجدد آب است. برخلاف تصور عمومی، این دستگاهها در تمام مدت چرخه شستوشو آب تازه دریافت نمیکنند.
در ابتدای چرخه، مقدار محدودی آب وارد مخزن میشود و پس از گرم شدن، از طریق بازوهای پاشش با فشار روی ظروف جریان پیدا میکند. سپس آب به کف دستگاه بازمیگردد، از فیلترها عبور میکند و دوباره در فرایند شستوشو به کار گرفته میشود. در مراحل پایانی و آبکشی، آب تازه وارد چرخه میشود.
به این ترتیب، مقدار محدودی آب میتواند چندین بار در طول برنامه شستوشو مورد استفاده قرار گیرد. در مقابل، در روش دستی، بخش عمده آبی که از شیر خارج میشود پس از تماس با ظروف به شبکه فاضلاب وارد میشود و امکان استفاده مجدد از آن در همان فرایند وجود ندارد.
این تفاوت در سازوکار، یکی از مهمترین دلایل برتری ماشینهای ظرفشویی کممصرف در مدیریت آب است.
مطالعات مقایسهای چه میگویند؟
نتایج برخی پژوهشهای مقایسهای نیز نشاندهنده تفاوت مصرف آب در دو روش است. بر اساس مطالعهای که به مؤسسه Which در بریتانیا نسبت داده شده، شستوشوی ظروف مربوط به یک وعده غذایی برای ۱۴ نفر به روش دستی ۶۳ لیتر آب مصرف کرده است؛ در حالی که این میزان در ماشین ظرفشویی با برنامه استاندارد ۹۶.۱۲ لیتر و با برنامه اقتصادی یا Eco حدود ۷۴.۹ لیتر گزارش شده است.
در مقابل، پژوهشی از دانشگاه بن آلمان، مصرف آب در شستوشوی دستی را بهطور متوسط ۱۰۳ لیتر و در ماشین ظرفشویی مدرن حدود ۱۳ لیتر برآورد کرده است.
تفاوت نتایج این مطالعات نشان میدهد که نمیتوان بدون توجه به روش آزمایش، میزان ظروف، نحوه شستوشوی دستی و نوع برنامه دستگاه، یک عدد ثابت را برای همه خانوارها در نظر گرفت. با این حال، شواهد پژوهشی نشان میدهد ماشینهای ظرفشویی مدرن، بهویژه در مقایسه با شستوشوی دستی همراه با باز بودن مداوم شیر آب، ظرفیت قابلتوجهی برای صرفهجویی در مصرف آب دارند.
شویندهها؛ حلقه مکمل بهرهوری آب و انرژی
نوع شوینده نیز در کیفیت شستوشو و میزان مصرف منابع مؤثر است. شویندههای مخصوص ماشین ظرفشویی با استفاده از ترکیباتی مانند آنزیمهای پروتئاز و آمیلاز، به تجزیه بقایای پروتئینی، نشاسته و چربی کمک میکنند و امکان پاککنندگی مناسب را در دماهای کنترلشده فراهم میسازند.
قرصها، ژلها و شویندههای مایع ماشین ظرفشویی از نظر ترکیب و عملکرد تفاوت دارند. برخی قرصها مجموعهای از مواد قلیایی، آنزیمها، سفیدکنندههای اکسیژنی و ترکیبات ضد رسوب را در خود جای میدهند. عملکرد نهایی هر محصول نیز به فرمولاسیون، میزان آلودگی ظروف و برنامه انتخابی دستگاه بستگی دارد.
از منظر زیستمحیطی، ترکیبات شیمیایی شویندهها نیز اهمیت دارند. ورود فسفات به منابع آبی میتواند باعث افزایش بیش از حد مواد مغذی، رشد بیرویه جلبکها و کاهش اکسیژن محلول شود؛ فرایندی که یوتریفیکاسیون نام دارد و میتواند به اکوسیستمهای آبی آسیب بزند. به همین دلیل، محدودیت استفاده از فسفات در شویندهها یکی از اقدامات مهم برای کاهش آلودگی منابع آبی محسوب میشود.
پیششستوشو؛ عادتی که میتواند صرفهجویی را از بین ببرد
یکی از رفتارهایی که میتواند مزیت ماشین ظرفشویی را کاهش دهد، آبکشی اولیه و طولانی ظروف زیر شیر آب است. شویندههای جدید برای پاککردن بقایای معمول غذا طراحی شدهاند و در بسیاری از موارد، برداشتن باقیماندههای درشت مواد غذایی پیش از قرار دادن ظروف در دستگاه کافی است.
استفاده از برنامه اقتصادی، بارگذاری صحیح ظروف، انتخاب دستگاه متناسب با نیاز خانوار و استفاده از شوینده استاندارد، مجموعه اقداماتی هستند که میتوانند مصرف آب و انرژی را کاهش دهند. البته میزان صرفهجویی انرژی به عواملی مانند دمای آب ورودی، فناوری دستگاه، مدت برنامه و شیوه خشککردن ظروف نیز وابسته است.
بهرهوری از خانه آغاز میشود
مدیریت مصرف آب فقط به پروژههای بزرگ و سیاستهای کلان محدود نیست. بخش مهمی از صرفهجویی در منابع طبیعی از تصمیمها و رفتارهای روزمره خانوارها شکل میگیرد. انتخاب تجهیزات کممصرف و اصلاح عادتهایی مانند باز گذاشتن شیر آب یا پیششستوشوی غیرضروری ظروف، میتواند در مقیاس گسترده اثرگذار باشد.
ماشین ظرفشویی مدرن، در صورت استفاده صحیح و متناسب با ظرفیت، میتواند گزینهای کارآمد برای کاهش مصرف آب و انرژی باشد. با این حال، صرف خرید یک دستگاه کممصرف به معنای تحقق صرفهجویی نیست؛ نحوه استفاده از فناوری، انتخاب برنامه مناسب و مصرف بهاندازه شوینده نیز اهمیت دارد. در شرایط محدودیت منابع آب شیرین، بهرهوری زمانی محقق میشود که فناوری و رفتار مصرفکننده در کنار یکدیگر قرار گیرند. مدیریت منابع آب از همین انتخابهای روزمره آغاز میشود./

فرگل مظاهری، کارشناس صنعت آرایشی و بهداشتی
