به گزارش انرژی مدیا، دادههای آماری شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران نشان میدهد که تراز مصرف بنزین کشور پس از سالها صعود پیوسته، وارد فاز کاهشی شده است. نرخ رشد مصرف سالانه بنزین که پیش از این تحتتأثیر ورود مداوم خودروهای صفرکیلومتر، روند کند اسقاط خودروهای فرسوده و تضعیف جایگاه سوخت گاز در سبد مصرفی بهطور میانگین ۶ درصد افزایش مییافت، سرانجام در آبانماه امسال به نرخ منفی ۲ درصد رسید تا برای نخستینبار پس از همهگیری کرونا، جهش تقاضای سوخت مهار شود.
این تغییر روند در شرایطی رخ میدهد که ناترازی میان تولید و مصرف فرآوردههای نفتی در سالهای اخیر فشار شدیدی را بر شبکه پالایش و توزیع کشور تحمیل کرده بود. بر این اساس، دولت با اجرای یک بسته ترکیبی از راهکارهای قیمتی و انضباطبخشی غیرقیمتی، مدیریت تقاضا و انسداد گلوگاههای قاچاق را در دستور کار قرار داد.
اثر فوری اصلاح نرخ سوم؛ افت ۱۱ میلیون لیتری مصرف در نیمه شهریور
گام نخست در مهار مصارف کاذب، اصلاح تدریجی نرخ سوم (بنزین آزاد فراتر از سهمیه) بود. این سازوکار پس از تغییر نرخ پایه در آذر ۱۴۰۴، در مرحله بعد با تعیین رقم ۱۰ هزار تومان از ۱۷ شهریور امسال به اجرا درآمد. آمارها نشان میدهد در حالی که متوسط مصرف روزانه کشور در نیمه نخست شهریور به رقم کمسابقه ۱۴۴ میلیون لیتر رسیده بود، بلافاصله پس از این تصمیم، مصرف روزانه با کاهش ۱۱ میلیون لیتری به ۱۳۳ میلیون لیتر بازگشت و در بازهای ۱۵ روزه، از مصرف بیش از ۱۶۰ میلیون لیتر بنزین در اوج سفرهای تابستانی جلوگیری کرد.
احیای سوخت پاک؛ جهش ۱۵ درصدی مصرف سیانجی
همزمان با تعدیل رفتار مصرفی در پی اصلاح نرخ بنزین آزاد، جذابیت اقتصادی مصرف گاز طبیعی فشرده (CNG) احیا شد. بررسیها حاکی از رشد ۱۵ درصدی مصرف سیانجی و افزایش روزانه ۲ میلیون مترمکعبی استفاده از این سوخت پاک است. با توجه به برابری ارزش حرارتی هر مترمکعب سیانجی با یک لیتر بنزین، این استقبال به معنای صرفهجویی مستقیم روزانه ۲ میلیون لیتر بنزین در شبکه حملونقل بهشمار میرود.
درحالحاضر بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ جایگاه استاندارد سیانجی در کشور فعال است و زیرساخت کنونی با وجود حدود ۴.۳ میلیون دستگاه خودروی دوگانهسوز، ظرفیت توزیع تا ۴۰ میلیون مترمکعب در روز را دارد که نشاندهنده ظرفیت بالای پاسخگویی به تقاضاهای جدید بدون نیاز به سرمایهگذاری سنگین است.
حذف کارتهای اضطراری در ۱۱ استان و هدایت سهمیه به کارتهای شخصی
محور کلیدی دیگر، مهار قاچاق سازمانیافته در مناطق پرخطر بود. بر پایه تصمیم کارگروه ماده ۸، الگوی سنتی جمعآوری فلهای کارتها جای خود را به ثبت دقیق تراکنشها داد؛ بهطوریکه با جمعآوری کارتهای آزاد جایگاهها در ۱۱ استان مرزی و هدف (از جمله کرمان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، یزد و استانهای خراسان و آذربایجان)، سهمیه لایه سوم شامل ۵۰ لیتر با نرخ ۱۰ هزار تومان مستقیماً روی کارتهای سوخت شخصی مالکان شارژ شد تا امکان سوختگیری شفاف و بدون صف مهیا شود.
ردگیری انحراف سوخت در پایتخت با طرح شناسهدار کردن کارتهای آزاد
با توجه به اینکه حدود ۴۰ درصد از بنزین مصرفی از محل کارتهای آزاد موجود در جایگاهها توزیع میشد، طرح رصد هویتی با اتصال کارتخوانهای بانکی به سامانه صدور شناسه سوختگیری در ۲۴۸ جایگاه تهران به اجرا درآمد. در این مدل، متقاضی پس از اعتبارسنجی کارت بانکی و دریافت توکن، سوختگیری را با کارت جایگاه انجام میدهد.
نتایج مرحله آزمایشی این طرح در مهرماه نشان داد که با شفافسازی رفتار مصرفکنندگان، میانگین توزیع روزانه بنزین در پایتخت از ۲۰.۷ میلیون لیتر در مهر ۱۴۰۴ به ۲۰ میلیون لیتر کاهش یافته و ۲۰ میلیون لیتر صرفهجویی ماهانه ثبت شده است. این رصد آماری همچنین آشکار کرد که بیش از ۴۰ درصد سوءاستفادهها از کارتهای آزاد تنها از سوی ۱۶ درصد مراجعان رخ میداده و حتی مواردی با ثبت ۷۰ تا ۱۰۴ نوبت سوختگیری ماهانه برای یک پلاک شناسایی و مسدود شده است./
