به گزارش آژانس رسانه ای انرژی مدیا (اکوپرس آریا)، اجرای آزمایشی طرح جدید مدیریت مصرف بنزین در استان کرمان، نخستین نتایج خود را با کاهش قابل‌توجه مصرف سوخت نشان داده است. این طرح که از ابتدای مردادماه آغاز شد، باهدف اصلاح الگوی مصرف و کنترل ناترازی بنزین، بدون تغییر نرخ سهمیه پایه، مدل قیمت‌گذاری پلکانی را برای مصرف مازاد اعمال کرد.
بر اساس این الگو، مصرف‌کنندگان برای ۶۰ لیتر نخست بنزین با نرخ یارانه‌ای، ۵۰ لیتر بعدی با نرخ ۳ هزار تومان و ۴۰ لیتر بعدی با نرخ ۵ هزار تومان سوخت دریافت کردند. هدف از اجرای این مدل، تفکیک مصرف ضروری از مصرف مازاد و ایجاد انگیزه برای مدیریت مصرف عنوان شده است.
۸۰۰ هزار لیتر کاهش مصرف روزانه
در همین رابطه، سپه‌وند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، با اشاره به نتایج اجرای این طرح در کرمان اعلام کرده است که این استان طی یک ماه اجرای طرح، حدود ۲۵ میلیون لیتر کاهش مصرف بنزین را تجربه کرده است.
به گفته او، میانگین کاهش مصرف روزانه در کرمان حدود ۸۰۰ هزار لیتر بوده که نشان می‌دهد اصلاح سازوکار سهمیه‌بندی و اعمال قیمت‌های پلکانی می‌تواند در مدیریت مصرف سوخت اثرگذار باشد.
سپه‌وند همچنین اعلام کرده است که در صورت اجرای این مدل در استان‌هایی با مصرف بالاتر، مانند هرمزگان، ظرفیت کاهش مصرف روزانه می‌تواند به حدود ۲ میلیون لیتر برسد. به گفته وی، توسعه چنین الگوهایی می‌تواند به کاهش فشار ناشی از ناترازی بنزین و کاهش نیاز به واردات سوخت کمک کند.
کاهش مصرف به میزان کسری یک روز کشور
همچنین بررسی‌ها نشان می‌دهد؛ مصرف بنزین در کرمان پس از اجرای طرح کاهش داشته است. بر اساس آمار فروش بنزین در استان کرمان، مصرف این فرآورده در مردادماه ۱۴۰۵ به ۱۶۴ میلیون و ۹۰۴ هزار و ۸۷۰ لیتر رسید؛ درحالی‌که این رقم در تیرماه امسال ۱۸۵ میلیون و ۷۸۳ هزار و ۵۴۸ لیتر و در مردادماه سال گذشته ۱۹۱ میلیون و ۹۴۱ هزار و ۹۲۳ لیتر بوده است.
براین‌اساس، مصرف بنزین در کرمان در مردادماه نسبت به تیرماه امسال حدود ۲۰ میلیون و ۸۷۹ هزار لیتر کاهش‌یافته که معادل ۱۱.۲ درصد افت ماهانه است. همچنین مقایسه با مردادماه سال گذشته نشان می‌دهد مصرف بنزین استان حدود ۲۷ میلیون لیتر کاهش داشته که بیانگر کاهش ۱۴.۱ درصدی مصرف در مقیاس سالانه است.
در صورت تعمیم این الگو به سطح ملی، اثر کاهش مصرف می‌تواند قابل‌توجه باشد. با فرض تکرار کاهش حدود ۱۴ درصدی ثبت‌شده در کرمان و با درنظرگرفتن توزیع روزانه حدود ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین در کشور، میزان صرفه‌جویی بالقوه می‌تواند به حدود ۱۹ میلیون لیتر در روز برسد. این میزان کاهش مصرف، تقریباً معادل کسری روزانه بنزین کشور در شرایط ناترازی فعلی است و می‌تواند بخشی از فشار ناشی از نیاز به واردات یا افزایش ظرفیت تأمین سوخت را کاهش دهد.
افزایش ۲ برابری استفاده از کارت شخصی
هم‌زمان با کاهش مصرف کل، استفاده از کارت سوخت شخصی نیز افزایش قابل‌توجهی داشته است. میزان مصرف ثبت‌شده از طریق کارت شخصی در مردادماه امسال به ۱۶۰ میلیون و ۵۳۴ هزار و ۵۸۶ لیتر رسیده؛ درحالی‌که این رقم در مردادماه سال گذشته ۷۵ میلیون و ۶۰۶ هزار و ۱۹۹ لیتر بوده است. این تغییر، رشد بیش از ۱۱۲ درصدی استفاده از کارت شخصی را نشان می‌دهد.
افزایش سهم کارت‌های شخصی و کاهش مصرف کارت‌های جایگاه، یکی دیگر از نتایج اجرای این طرح است؛ موضوعی که می‌تواند نشان‌دهنده حرکت مصرف‌کنندگان به سمت مدیریت بیشتر مصرف باشد.
کاهش استفاده از کارت آزاد جایگاه
یکی دیگر از نتایج اجرای طرح، کاهش قابل‌توجه مصرف بنزین از طریق کارت آزاد جایگاه‌ها بوده است. بررسی آمارها نشان می‌دهد سهم مصرف بنزین از کارت‌های جایگاه در دوره اجرای طرح نسبت به دوره مشابه قبل کاهش‌یافته است؛ موضوعی که نشان‌دهنده حرکت مصرف‌کنندگان به سمت استفاده از کارت سوخت شخصی است.
افزایش استفاده از کارت شخصی، علاوه بر ایجاد شفافیت بیشتر در فرایند توزیع سوخت، امکان رصد دقیق‌تر الگوی مصرف و شناسایی موارد غیرمتعارف را فراهم می‌کند. پیش از اجرای این طرح، استفاده گسترده از کارت‌های عمومی جایگاه‌ها یکی از چالش‌های مدیریت مصرف و کنترل جریان توزیع سوخت محسوب می‌شد.
براین‌اساس، اجرای طرح کرمان توانسته است با کاهش وابستگی به کارت‌های آزاد جایگاه و افزایش سهم کارت‌های شخصی، گامی در جهت شفاف‌سازی مصرف، کاهش احتمال انحراف در توزیع سوخت و مدیریت بهتر منابع یارانه‌ای بردارد.
آثار طرح در حوزه مبارزه با قاچاق سوخت
استان کرمان به دلیل وسعت جغرافیایی، موقعیت راهبردی و قرارگرفتن در مسیرهای ارتباطی کشور، همواره یکی از استان‌های درگیر با چالش قاچاق فرآورده‌های نفتی بوده است. تجربه اجرای طرح جدید مدیریت مصرف بنزین در این استان نشان داد که افزایش شفافیت در فرایند توزیع، اختصاص سهمیه به مصرف‌کننده واقعی و حرکت به سمت استفاده گسترده‌تر از کارت سوخت شخصی می‌تواند زمینه کاهش انحراف مصرف و محدودشدن مسیرهای سوءاستفاده از یارانه سوخت را فراهم کند.
افزایش سهم استفاده از کارت‌های شخصی در کنار کاهش مصرف کارت‌های آزاد جایگاه‌ها، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این طرح عنوان شده است؛ چراکه ثبت دقیق‌تر مصرف، امکان پایش رفتار مصرف‌کنندگان و مدیریت بهتر جریان توزیع سوخت را فراهم می‌کند. براین‌اساس، تجربه کرمان می‌تواند به‌عنوان یک نمونه آزمایشی برای بررسی امکان اصلاح فرایند تخصیص و توزیع بنزین در سطح کشور موردتوجه قرار گیرد.
تجربه کرمان نشان می‌دهد سیاست‌های مدیریت مصرف، در کنار توسعه زیرساخت‌های انرژی و اصلاح فرایندهای توزیع، می‌تواند یکی از مسیرهای کنترل ناترازی بنزین باشد. این تجربه آزمایشی اکنون به‌عنوان یکی از گزینه‌های سیاست‌گذاری برای سایر استان‌ها می‌تواند موردتوجه قرار گیرد./
