به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، همزمان با افزایش نگرانیها درباره ناترازی بنزین، اظهارات اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، درباره محدودیت تأمین سوخت و ضرورت جمعآوری کارتهای آزاد جایگاهها، بار دیگر موضوع مدیریت عرضه و تقاضای بنزین را به کانون توجه بازگردانده است.
سقاب اصفهانی در اظهارات اخیر خود تأکید کرده است که مردم دیگر نمیتوانند مانند گذشته بدون برنامهریزی قبلی راهی سفر شوند و باید از ماهها قبل میزان سوخت موردنیاز خود را پیشبینی کنند.
با این حال، در کنار سیاستهای مدیریت مصرف، ظرفیتهای بالقوه صنعت پتروشیمی نیز میتواند بخشی از راهکار افزایش عرضه سوخت باشد. یکی از این ظرفیتها، تبدیل متانول به بنزین با استفاده از فناوری MTG است؛ فناوریای که چین طی سالهای گذشته در مقیاس صنعتی به کار گرفته است.
تجربه چین در تبدیل متانول به بنزین
چین از سال ۲۰۱۰ نخستین واحد صنعتی تبدیل متانول به بنزین را راهاندازی کرد و پس از آن ۱۰ واحد دیگر نیز به بهرهبرداری رسیدند. در فناوری MTG، متانول با استفاده از کاتالیستهای صنعتی به هیدروکربنهایی در محدوده ترکیبات بنزین تبدیل میشود.
بر اساس موازنه فنی منتشرشده از سوی وزارت انرژی آمریکا، از هر تن متانول ورودی به این فرایند، حدود ۳۸۷ کیلوگرم بنزین، ۴۶ کیلوگرم گاز مایع و ۷ کیلوگرم گاز سوختی تولید میشود. به این ترتیب، حدود ۳۸.۷ درصد وزن متانول مصرفی به بنزین تبدیل خواهد شد.
این فناوری میتواند امکان استفاده از بخشی از ظرفیت تولید متانول کشور برای تأمین سوخت موردنیاز را فراهم کند؛ موضوعی که با توجه به ظرفیت قابلتوجه صنعت متانول ایران، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ظرفیت خالی متانول؛ معادل تولید روزانه ۱۰.۵ میلیون لیتر بنزین
ایران ۱۳ مجتمع تولید متانول با ظرفیت اسمی مجموع ۱۷.۳۸ میلیون تن در سال دارد. در مقابل، تولید واقعی متانول کشور حدود ۱۰ میلیون تن برآورد میشود و سالانه بیش از ۹ میلیون تن از این محصول نیز به بازارهای خارجی صادر میشود.
مقایسه ظرفیت اسمی و تولید واقعی نشان میدهد حدود ۷.۳۸ میلیون تن ظرفیت اسمی بلااستفاده در صنعت متانول کشور وجود دارد؛ ظرفیتی که در صورت فراهم بودن شرایط تأمین خوراک و بهرهبرداری، میتواند به یکی از گزینههای افزایش تولید سوخت تبدیل شود.
محاسبات مبتنی بر فناوری MTG نشان میدهد اگر یک مجتمع با ظرفیت سالانه ۱.۶۵ میلیون تن متانول به واحد تولید بنزین تبدیل شود، امکان تولید روزانه حدود ۲.۳۶ میلیون لیتر بنزین وجود خواهد داشت.
در مقیاسی بزرگتر، اختصاص تمام ظرفیت اسمی بلااستفاده متانول کشور به این فرایند میتواند به تولید حدود ۲.۸۵ میلیون تن بنزین در سال، معادل بیش از ۱۰.۵ میلیون لیتر در روز، منجر شود.
اهمیت این رقم زمانی روشنتر میشود که آن را با وضعیت تولید و مصرف بنزین مقایسه کنیم. با فرض تولید روزانه ۱۲۱ میلیون لیتر و مصرف ۱۳۵ میلیون لیتری بنزین، شکاف میان تولید و مصرف حدود ۱۴ میلیون لیتر در روز است. بنابراین، ظرفیت بالقوه تولید بنزین از متانول میتواند معادل حدود ۷۵ درصد این فاصله باشد؛ آن هم بدون نیاز به استفاده از تمام ظرفیت خالی صنعت متانول.
سرمایهگذاری ۲۰۰ میلیون دلاری در برابر میلیاردها دلار واردات بنزین
یکی از موضوعات تعیینکننده در بررسی اقتصادی فناوری MTG، میزان سرمایهگذاری موردنیاز برای احداث واحدهای تولید بنزین از متانول است. بر اساس اظهارات مطرحشده درباره پروژه MTG در ایران، سرمایهگذاری موردنیاز برای احداث یک واحد با ظرفیت خوراک سالانه ۱.۶۵ میلیون تن متانول حدود ۲۰۰ میلیون دلار برآورد شده است. در مقابل، دیوان محاسبات کشور هزینه واردات بنزین در سال ۱۴۰۴ را تا پایان آذرماه ۱.۸ میلیارد دلار اعلام کرده و برآورد حداکثری هزینه واردات تا پایان همان سال را ۲.۷ میلیارد دلار دانسته است.
مقایسه این ارقام نشان میدهد سرمایهگذاری ۲۰۰ میلیون دلاری برای احداث یک واحد MTG، معادل حدود ۷.۴ درصد برآورد حداکثری هزینه یک سال واردات بنزین است. به بیان دیگر، هزینه واردات بنزین در این مقیاس میتواند معادل سرمایهگذاری اولیه برای احداث حدود ۱۳ واحد با همین ظرفیت باشد.
البته این مقایسه صرفاً ناظر بر سرمایهگذاری اولیه و هزینه واردات است و بهتنهایی بیانگر توجیه اقتصادی قطعی پروژه نیست. هزینه تأمین خوراک، فناوری و کاتالیست، هزینههای عملیاتی، کیفیت محصول نهایی و زیرساختهای موردنیاز نیز باید در ارزیابی اقتصادی چنین طرحهایی لحاظ شود.
از مدیریت مصرف تا فعالسازی ظرفیت تولید
تجربه چین در توسعه فناوری MTG و ظرفیت موجود صنعت متانول ایران، ضرورت بررسی جدیتر مسیرهای جایگزین تأمین بنزین را مطرح میکند. در شرایطی که سیاستگذاری بنزین بیش از گذشته بر مدیریت تقاضا و محدودیت مصرف متمرکز شده، استفاده از ظرفیتهای موجود در زنجیره پتروشیمی میتواند مکمل سیاستهای مدیریت مصرف باشد.
البته تبدیل ظرفیت اسمی متانول به تولید واقعی بنزین، مستلزم سرمایهگذاری، تأمین خوراک پایدار، انتقال فناوری و ارزیابی دقیق اقتصادی و فنی است./
