به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، بر اساس تحلیل اکتبر ۲۰۲۶ مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا (CSIS)، سهم آمریکا از واردات هلیوم کره جنوبی نیز از ۲۸ به ۵۶ درصد افزایش یافته است. کره جنوبی پیش از بحران حدود ۶۴.۷ درصد هلیوم مورد نیاز خود را از قطر تأمین میکرد. به این ترتیب، اختلال در صادرات قطر، دو قطب مهم صنعت نیمهرسانای آسیا را به بازنگری در منابع تأمین این گاز راهبردی وادار کرد.
هلیوم معمولاً از گاز طبیعی استخراج میشود و در صنعت نیمهرساناها برای کنترل دما، تشخیص نشتی و اجرای برخی فرایندهای دقیق تولید کاربرد دارد. جایگزینی این گاز در بخشهایی از فرایند تولید تراشه دشوار است و تداوم کمبود آن میتواند خطوط تولید را با اختلال مواجه کند. همین وابستگی باعث شد بحران صادرات هلیوم قطر از محدوده بازار انرژی فراتر برود و به یکی از دغدغههای زنجیره تأمین فناوری پیشرفته تبدیل شود.
نخستین پیامد اقتصادی این بحران در بازار قیمتها نمایان شد. رویترز در ۱۲ مارس گزارش داد که قیمت نقدی هلیوم تقریباً دو برابر شده است. چند روز بعد نیز روزنامه نشنال به نقل از مؤسسه IndexBox از افزایش ۷۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمت معاملات نقدی خبر داد. البته بخش عمده هلیوم جهان بر اساس قراردادهای بلندمدت خریدوفروش میشود و این جهش قیمت الزاماً به معنای افزایش مشابه هزینه تمام خریداران نیست. بیشترین فشار متوجه شرکتهایی بود که برای تأمین فوری هلیوم به بازار نقدی وابستگی داشتند.
تغییر مسیر تجارت هلیوم در آسیا
افزایش سهم آمریکا از واردات هلیوم کره جنوبی و تایوان نشان میدهد شرکتهای آسیایی در واکنش به اختلال عرضه قطر، بهسرعت مسیرهای تأمین خود را تغییر دادهاند. البته این ارقام بیانگر سهم کشورها از واردات هستند و بهتنهایی میزان افزایش حجم یا ارزش دلاری صادرات آمریکا را مشخص نمیکنند.
در تایوان، قیمت یکی از عوامل اصلی خرید هلیوم از قطر بود. وزارت اقتصاد این کشور در مارس ۲۰۲۶ اعلام کرد که واردات هلیوم از قطر پیش از بحران عمدتاً به دلیل ملاحظات قیمتی انجام میشد و اکنون امکان تأمین این گاز از آمریکا نیز وجود دارد. با کاهش عرضه قطر، اطمینان از تحویل بهموقع محمولهها در کنار قیمت خرید به یکی از معیارهای اصلی انتخاب تأمینکننده تبدیل شد.
با این حال، تغییر مسیر واردات به معنای توقف تولید تراشه در تایوان نبود. مقامهای این کشور اعلام کردند تولیدکنندگان بزرگ نیمهرسانا با استفاده از سامانههای بازیافت هلیوم توانستهاند وابستگی خود به خرید محمولههای جدید را کاهش دهند و در آن مقطع اختلالی در فعالیت خطوط تولید گزارش نشده است. با وجود این، بحران نشان داد حتی شرکتهایی که به فناوری بازیافت هلیوم مجهز هستند نیز برای تداوم تولید به منابع تأمین پایدار و قابلاعتماد نیاز دارند.
در کره جنوبی، واکنش شرکتها از تغییر خریدهای کوتاهمدت فراتر رفت. بر اساس گزارش CSIS، سامسونگ و SK Hynix در آوریل قراردادهای بلندمدتی با تأمینکنندگان هلیوم، از جمله Air Products و Linde، امضا کردند. این قراردادها میتواند بخشی از تقاضای آینده این دو شرکت را برای چند سال به تأمینکنندگان جدید منتقل کند.
اهمیت اقتصادی این تحولات برای قطر نیز در همین نقطه مشخص میشود. حتی اگر تولید و صادرات هلیوم این کشور به سطح پیش از بحران بازگردد، احتمال دارد بخشی از مشتریان آسیایی خرید از منابع جدید را ادامه دهند. در چنین شرایطی، قطر برای بازیابی سهم پیشین خود باید با تأمینکنندگانی رقابت کند که در دوره اختلال عرضه موفق به جذب مشتریان جدید و انعقاد قراردادهای چندساله شدهاند.
تأمینکنندگان آمریکایی چه سهمی از بحران بردند؟
آمریکا یکی از تولیدکنندگان اصلی هلیوم در جهان است. بر اساس گزارش سازمان زمینشناسی آمریکا، ارزش فروش هلیوم تولیدشده در این کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۹۷۰ میلیون دلار رسید. این رقم نشاندهنده ابعاد اقتصادی صنعت هلیوم آمریکا است، اما نباید آن را با درآمد صادراتی یا سود حاصل از بحران قطر یکسان دانست. ارزیابی دقیق منافع اقتصادی شرکتهای آمریکایی به بررسی عملکرد مالی آنها در سال ۲۰۲۶ و ارزش قراردادهای جدید بستگی دارد.
شرکت آمریکایی Air Products در گزارش مالی سال ۲۰۲۶ اعلام کرد حدود ۹۰ درصد حجم فروش هلیوم این شرکت بر اساس قراردادهای بلندمدت انجام میشود و میانگین دوره این قراردادها به سه تا پنج سال میرسد. این شرکت در واکنش به افزایش تقاضا، تولید شبکه آمریکایی خود را افزایش داد، از ذخایر زیرزمینی هلیوم استفاده کرد و مخازن حمل را در مسیرهای مختلف جابهجا کرد. مدیرعامل این شرکت نیز از امضای قراردادهای جدید با پروژههای صنعتی، بهویژه در آسیا، خبر داد.
شرکت Linde نیز در ۲۹ اکتبر اعلام کرد که در جریان بحران، مشتریان جدیدی را از طریق قراردادهای بلندمدت جذب کرده است. به گفته مدیرعامل این شرکت، افزایش قیمتها عمدتاً برای جبران هزینههای اضافی تأمین و حملونقل بوده است. او همچنین توضیح داد که در سهماهه سوم حدود ۳۴۰ مخزن حمل هلیوم میان منابع مختلف این شرکت در آمریکا، شمال آفریقا، اروپا و آسیا جابهجا شده است.
این تحولات نشان میدهد منفعت احتمالی شرکتهای بزرگ تأمینکننده هلیوم تنها به فروش محصول با قیمت بالاتر محدود نبوده است. شرکتهایی که به منابع تولید متنوع، ذخایر زیرزمینی و شبکه حملونقل گسترده دسترسی داشتند، توانستند در دوره کمبود عرضه مشتریان تازهای جذب کنند و بخشی از تقاضای آینده آنها را نیز از طریق قراردادهای بلندمدت به خود اختصاص دهند.
با این حال، Air Products و Linde در بازارهای مختلف جهان فعالیت میکنند و نمیتوان تمام قراردادهای آنها را به صادرات هلیوم آمریکا نسبت داد. همچنین ارزش مالی قراردادهای جدید بهطور عمومی اعلام نشده است؛ بنابراین هنوز نمیتوان میزان درآمد اضافی این شرکتها از بحران عرضه قطر را بهصورت دقیق محاسبه کرد.
در سوی دیگر بازار، بازگشت قطر به جایگاه پیشین خود همچنان با موانعی روبهروست. مدیرعامل Linde در اواخر اکتبر پیشبینی کرد تولید هلیوم قطر ممکن است به حدود ۷۵ درصد سطح پیش از بحران برسد، اما انتقال محمولهها به بازارهای جهانی همچنان با دشواری همراه خواهد بود. استفاده از مسیرهای زمینی و بنادر جایگزین هزینه حمل را افزایش میدهد و تعداد مخازن تخصصی مورد نیاز برای جابهجایی هلیوم نیز برای توسعه گسترده این روش محدود است.
بنابراین، چالش قطر صرفاً بازگرداندن ظرفیت تولید نیست. این کشور باید بتواند هلیوم تولیدشده را با هزینه و زمان قابلقبول به مشتریان تحویل دهد؛ آن هم در شرایطی که بخشی از مشتریان پیشین، قراردادهای تازهای با رقبای آن منعقد کردهاند.
بحران هلیوم قطر در کوتاهمدت قیمتها را افزایش داد، مسیر واردات دو قطب مهم صنعت تراشه آسیا را تغییر داد و فرصت تازهای برای تأمینکنندگان آمریکایی ایجاد کرد. اکنون پرسش اصلی این است که چه میزان از این جابهجایی تجاری پس از بازگشت عرضه قطر پایدار خواهد ماند. اگر شرکتهای آسیایی به قراردادهای جدید خود پایبند بمانند، قطر ممکن است بخشی از سهم پیشین خود در بازار جهانی هلیوم را از دست بدهد؛ حتی اگر ظرفیت تولید این کشور دوباره افزایش پیدا کند./
