به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، مسئولان بورس انرژی و شرکت ملی گاز ارقامی درباره میزان صرفهجویی، عرضه و معامله گواهیها اعلام کردهاند، اما برای روشنشدن رابطه میان این ارقام باید مشخص شود گواهیها بر چه مبنایی صادر شدهاند و چه میزان از تعهدات پیشبینیشده به نتیجه رسیده است.
اهمیت موضوع به کارکرد اصلی این بازار بازمیگردد. قرار است سرمایهگذاری در کاهش مصرف گاز، علاوه بر ایجاد درآمد برای مجریان پروژههای بهینهسازی، به تأمین گاز بخشهایی کمک کند که با محدودیت عرضه روبهرو هستند. بنابراین، برای ارزیابی میزان موفقیت این سازوکار، آمار معاملات بهتنهایی کافی نیست.
۱۳ همت معامله؛ چه میزان صرفهجویی محقق شده است؟
هفتم آبان ۱۴۰۵، علیاصغر رجبی، مدیر انرژی و کربن شرکت ملی گاز ایران، اعلام کرد طی دو سال گذشته گواهی صرفهجویی معادل یک میلیارد و ۷۳۹ میلیون مترمکعب گاز در بورس انرژی عرضه شده است. از این میزان، گواهی معادل یک میلیارد و ۲۲۲ میلیون مترمکعب، به ارزش ۱۳ هزار میلیارد تومان، خریدوفروش شده است.
بر اساس این ارقام، حجم معاملات حدود ۷۰ درصد حجم گواهیهای عرضهشده بوده است. این نسبت نشان میدهد بخش قابلتوجهی از گواهیهای عرضهشده با تقاضا روبهرو شدهاند. بااینحال، برای مشخصکردن میزان صرفهجویی واقعی پشت این معاملات، باید به تفاوت انواع گواهیهای صادرشده توجه کرد.
بر اساس ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت، گواهی صرفهجویی میتواند پس از کاهش مصرف صادر شود. این قانون همچنین امکان صدور گواهی مشروط را پیش از تحقق صرفهجویی و بر مبنای تعهد مصرفکننده پیشبینی کرده است.
هدف از این سازوکار آن است که سرمایهگذاران بتوانند برای اجرای پروژههای بهینهسازی از ظرفیت بازار استفاده کنند. برای مثال، شرکتی که قصد اصلاح تجهیزات گرمایشی مجموعهای از ساختمانها را دارد، ممکن است طبق ضوابط و پیش از تکمیل اقدامات، امکان دریافت گواهی مشروط داشته باشد.
البته صدور این گواهی بدون تعهد نیست. طبق قانون، اگر صرفهجویی وعدهدادهشده محقق نشود، مصرفکننده متعهد باید بهای مقدار انرژی تعهدشده را بر اساس قیمت روز گواهی تسویه کند. در مقابل، گواهیهایی که پس از اجرای پروژه و تأیید کاهش مصرف صادر میشوند، بیانگر صرفهجویی اندازهگیریشده و تأییدشده هستند. بنابراین، برای محاسبه میزان صرفهجویی واقعی باید مشخص باشد چه سهمی از گواهیهای معاملهشده بر اساس کاهش مصرف تأییدشده صادر شده و چه مقدار به تعهدات آینده مربوط است. آمار تجمیعی اعلامشده در آبان، چنین تفکیکی را ارائه نمیکند.
چرا آمار صرفهجویی با حجم معاملات متفاوت است؟
در خرداد ۱۴۰۵، محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، اعلام کرد از آغاز عرضه گواهیهای صرفهجویی گاز، حدود ۱.۵ میلیارد مترمکعب در مصرف گاز صرفهجویی شده و این مقدار در اختیار مصرفکنندگان دیگر، عمدتاً گلخانهها، قرار گرفته است. این رقم از حجم یک میلیارد و ۲۲۲ میلیون مترمکعبی معاملات گزارششده در آبان بیشتر است، اما لزوماً به معنای وجود تناقض میان دو گزارش نیست.
مدیرعامل بورس انرژی از میزان صرفهجویی و واگذاری گاز سخن گفته، درحالیکه گزارش شرکت ملی گاز به حجم گواهیهای خریدوفروششده اختصاص دارد. ممکن است دامنه محاسبات یا مسیر تخصیص گاز در این دو گزارش متفاوت باشد. بااینحال، برای مقایسه دقیق آنها باید مبنای محاسبه رقم یکمیلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعبی و همچنین میزان گازی که از محل معاملات گواهیها به مصرفکنندگان اختصاص یافته است، مشخص شود.
از پروژه یزد تا قراردادهای جدید بهینهسازی
پروژه «مهان» در استان یزد نمونهای است که میتوان نتیجه اجرای آن را تا مرحله صدور گواهی دنبال کرد. در شهریور ۱۴۰۵ اعلام شد شرکت توسن، مجری این پروژه، پنج میلیون گواهی صرفهجویی گاز مربوط به دوره اوج مصرف سال ۱۴۰۴ دریافت کرده است. ارزش روز این گواهیها نیز حدود ۱۵۷ میلیارد تومان اعلام شد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی این شرکت، گواهیها پس از تأیید شرکت ملی گاز اختصاص یافتهاند. از این رو، پروژه یزد نمونهای از تبدیل صرفهجویی تأییدشده به دارایی قابل معامله است؛ هرچند اطلاعات مربوط به روش اندازهگیری و تأیید کاهش مصرف در گزارشهای بررسیشده بهطور کامل ارائه نشده است. همچنین ارزش روز گواهیها لزوماً به معنای فروش تمام آنها یا دریافت همان مبلغ از سوی مجری نیست. برای بررسی بازده اقتصادی پروژه باید میزان فروش و درآمد واقعی حاصل از آن نیز مشخص باشد.
در کنار این تجربه، برنامههای گستردهتری برای کاهش مصرف در دست اجراست. مهر ۱۴۰۵، سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز، از امضای ۱۰۹ قرارداد با شرکتهای کارور خبر داد که انتظار میرود تا پایان سال حدود ۹۷۹ میلیون مترمکعب صرفهجویی ایجاد کنند. این رقم، برآورد نتیجه قراردادهاست و با صرفهجویی تأییدشده پروژه یزد تفاوت دارد. میزان تحقق آن پس از اجرای اقدامات و اندازهگیری کاهش مصرف مشخص خواهد شد.
گاز صرفهجوییشده چقدر به تأمین نیاز صنایع کمک کرده است؟
یکی از اهداف بازار گواهی صرفهجویی، فراهمکردن امکان استفاده از گاز آزادشده از محل کاهش مصرف در بخشهایی است که با محدودیت تأمین روبهرو هستند.
مدیر انرژی و کربن شرکت ملی گاز در آبان اعلام کرد شرکتهای کارور و صنایعی که در فصل سرد به گاز نیاز دارند، از جمله طرفهای معاملات این بازار بودهاند. مدیرعامل بورس انرژی نیز پیشتر از واگذاری گاز صرفهجوییشده به مصرفکنندگانی مانند گلخانهها خبر داده بود. اما برای سنجش اثر عملی معاملات باید مشخص شود چه میزان از گواهیها برای دریافت یا تسویه گاز استفاده شده و چه مقدار انرژی از این محل به مصرفکنندگان اختصاص یافته است.
در منابع عمومی، گزارش یکپارچهای که میزان صرفهجویی تأییدشده، وضعیت اجرای تعهدات و مقدار گاز تخصیصیافته را برای کل بازار نشان دهد، در دسترس نیست. در نتیجه، هنوز نمیتوان بر اساس آمار موجود سهم این سازوکار را در کاهش ناترازی گاز کشور محاسبه کرد.
۱۳ هزار میلیارد تومان معامله، اندازه فعالیت این بازار را نشان میدهد؛ اما موفقیت آن را باید با میزان کاهش واقعی مصرف و مقدار گازی سنجید که از این مسیر در اختیار مصرفکنندگان قرار گرفته است./
