به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، میدان گازی پارس جنوبی به‌عنوان بزرگ‌ترین میدان گازی مشترک جهان، پس از سال‌ها تولید مستمر، وارد مرحله افت طبیعی فشار مخزن شده است؛ مرحله‌ای که به گفته کارشناسان، بدون اجرای طرح فشارافزایی می‌تواند ظرفیت تولید گاز کشور را با کاهش جدی مواجه کند. با وجود اهمیت این طرح برای امنیت انرژی ایران، تأمین مالی موردنیاز آن همچنان یکی از موانع اصلی پیشرفت پروژه به شمار می‌رود.
عرفان افاضلی، دبیرکل فدراسیون صنعت نفت ایران، در گفت‌وگو با انرژی مدیا با اشاره به ابعاد توسعه پارس جنوبی و ضرورت اجرای طرح فشارافزایی، معتقد است تأخیر در تأمین مالی این پروژه می‌تواند در سال‌های آینده هزینه سنگینی به اقتصاد کشور تحمیل کند.
وی با تشریح وضعیت فعلی میدان پارس جنوبی گفت: در بخش ایرانی این میدان، در حال حاضر ۳۸ سکو در مدار تولید قرار دارند و حدود ۴۰۰ حلقه چاه فعال است. همچنین نزدیک به ۳۲۰۰ کیلومتر خط لوله دریایی برای انتقال گاز احداث شده که نشان‌دهنده حجم گسترده فعالیت‌های انجام‌شده در این میدان است. اگرچه از نظر مساحت، حدود یک‌سوم میدان در بخش ایران و دوسوم آن در بخش قطر قرار دارد، تولید گاز غنی ایران از این میدان همچنان بیشتر از طرف قطری است.
افت فشار پارس جنوبی؛ مرحله‌ای طبیعی اما تعیین‌کننده
افاضلی با تأکید بر اینکه افت فشار مخزن، بخشی طبیعی از چرخه عمر میادین نفت و گاز است، توضیح داد: میادین نفت و گاز ابتدا دوره توسعه تولید را با افزایش تعداد چاه‌ها پشت سر می‌گذارند. پس از آن به مرحله تثبیت تولید یا همان پلاتو می‌رسند و در ادامه، به‌تدریج فشار مخزن کاهش پیدا می‌کند. آنچه امروز در پارس جنوبی با آن مواجه هستیم نیز از همین جنس است.
به گفته او، برای مقابله با این روند، اجرای طرح فشارافزایی در قالب هفت هاب پیش‌بینی شده است تا با نصب توربوکمپرسورها، گاز تولیدی در سر چاه با فشار مناسب از خطوط لوله دریایی عبور کند و به پالایشگاه‌های پارس جنوبی برای فرآورش برسد.
دبیرکل فدراسیون صنعت نفت ایران با اشاره به ساختار قراردادی این پروژه اظهار کرد: اجرای طرح فشارافزایی به چهار شرکت واگذار شده و به‌جز هاب شماره یک، قراردادها از نوع EPC هستند؛ بنابراین تأمین مالی پروژه باید از سوی دولت انجام شود. برآورد سرمایه‌گذاری موردنیاز برای این طرح حدود ۱۷ میلیارد دلار است، اما متأسفانه تاکنون منابع مالی موردنیاز از سوی دولت تأمین نشده است.
وی افزود: چهار مجموعه پیمانکاری اصلی، از جمله قرارگاه خاتم‌الانبیا و شرکت مپنا، در اجرای این طرح حضور دارند، اما پیشبرد پروژه بدون تعیین تکلیف منابع مالی با چالش جدی مواجه خواهد بود.
محدودیت فناوری و اجرای یک هاب در خشکی
افاضلی یکی دیگر از چالش‌های اجرای طرح فشارافزایی را محدودیت‌های فنی و فناوری نصب تجهیزات در سکوهای دریایی دانست و گفت: توربوکمپرسورها قرار است در محل سکوهای دریایی نصب شوند و این موضوع به فناوری بالایی نیاز دارد. ظرفیت ساخت سکوهای دریایی در کشور به حدود هفت هزار تن رسیده، اما با توجه به محدودیت فضا در سکوهای دریایی، تجهیزات باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که ضمن اشغال حداقل فضا، بیشترین راندمان را داشته باشند.
وی ادامه داد: در حوزه توربوکمپرسورها، به‌ویژه برای استفاده در دریا، باید به سمت فناوری‌هایی برویم که ابعاد تجهیزات را کاهش دهند و در عین حال راندمان بالایی داشته باشند.
به گفته افاضلی، شرکت نفت و گاز پارس برای عبور از بخشی از این محدودیت‌ها، اجرای یکی از هاب‌های فشارافزایی در خشکی را در دستور کار قرار داده است.
دبیرکل فدراسیون صنعت نفت در ادامه توضیح داد: اجرای هاب در خشکی محدودیت‌های فضای دریایی را ندارد و امکان استفاده از تجهیزات با ابعاد بزرگ‌تر فراهم است. مناقصه این بخش برگزار شده و پیش‌بینی می‌شود در ماه‌های آینده برنده آن مشخص شود تا اجرای هاب خشکی فاز ۱۹ آغاز شود.
افت سالانه تولید گاز از سال ۱۴۰۶؛ هشدار درباره کسری ۵۰۰ میلیون مترمکعبی
دبیرکل فدراسیون صنعت نفت ایران با اشاره به پیامدهای ادامه روند فعلی تولید در پارس جنوبی، نسبت به کاهش تدریجی عرضه گاز در سال‌های آینده هشدار داد.
افاضلی گفت: تاکنون حدود ۲۴ درصد از ذخایر گاز این میدان برداشت شده است، اما به دلیل افت فشار مخزن، اگر طرح فشارافزایی اجرا نشود، از سال ۱۴۰۶ به‌طور میانگین سالانه معادل یک فاز استاندارد پارس جنوبی و از سال ۱۴۰۸ معادل یک‌ونیم فاز استاندارد از تولید گاز کشور کاسته خواهد شد.
وی میزان این کاهش را از سال ۱۴۰۶ سالانه حدود ۲۸ میلیون مترمکعب در روز و از سال ۱۴۰۷ حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد کرد و افزود: اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند، در سال ۱۴۱۰ با کسری روزانه نزدیک به ۵۰۰ میلیون مترمکعب گاز مواجه خواهیم شد.
افاضلی البته تأکید کرد که اجرای طرح فشارافزایی در کنار توسعه میادین جدید، از جمله کیش و پارس شمالی و سایر میادین مستقل گازی، می‌تواند ابعاد این بحران را کاهش دهد.
وی گفت: اگر فشارافزایی انجام شود و توسعه میادین جدید را نیز در کنار مدیریت مصرف داشته باشیم، می‌توانیم کسری گاز در افق ۱۴۱۰ را از حدود ۵۰۰ میلیون مترمکعب به محدوده ۲۰۰ میلیون مترمکعب در روز کاهش دهیم؛ بنابراین ناترازی گاز یک سناریوی واقعی است، اما با مجموعه‌ای از اقدامات در حوزه تولید و مصرف می‌توان آن را مدیریت کرد.
ناترازی گاز؛ تهدیدی برای تولید صنعتی و اقتصاد کشور
افاضلی در پاسخ به پرسشی درباره پیامدهای ناترازی گاز برای اقتصاد ایران، به‌ویژه در شرایط تحریم و محدودیت‌های اقتصادی، گفت: در کوتاه‌مدت نمی‌توانیم از تبعات این وضعیت در امان بمانیم؛ زیرا اجرای کامل طرح فشارافزایی و توسعه میادین مستقل گازی به جذب سرمایه و انجام عملیات اجرایی نیاز دارد. با این حال، در میان‌مدت و بلندمدت، از طریق مدیریت مصرف، افزایش راندمان تجهیزات و توسعه میادین گازی می‌توان تا حد زیادی ناترازی را کنترل کرد.
وی با بیان اینکه کشور باید خود را برای دوران کاهش تولید پارس جنوبی آماده کند، افزود: باید بپذیریم که حتی بزرگ‌ترین میدان گازی جهان نیز روزی به انتهای عمر تولیدی خود نزدیک می‌شود؛ بنابراین لازم است زیرساخت‌ها و فرهنگ مصرف مناسبی در کشور ایجاد کنیم تا برای روزی که امکان تولید فعلی را نخواهیم داشت، آمادگی داشته باشیم.
افاضلی بازیابی گازهای مشعل را یکی از راهکارهای کوتاه‌مدت برای افزایش عرضه گاز دانست و گفت: وزارت نفت در زمینه جمع‌آوری گازهای مشعل اقدامات خوبی انجام داده و امروز حجم قابل‌توجهی از این گازها جمع‌آوری می‌شود که در فصل سرد می‌تواند در اختیار صنایع قرار گیرد. در این زمینه بخش خصوصی نیز نقش مهمی ایفا کرده است.
وی توسعه میادین مستقل گازی و جذب سرمایه را از راهکارهای میان‌مدت برشمرد و در عین حال بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف تأکید کرد.
۷۰ درصد گاز زمستانی در بخش خانگی، اداری و تجاری مصرف می‌شود
دبیرکل فدراسیون صنعت نفت ایران با اشاره به سهم بالای بخش خانگی، اداری و تجاری در مصرف گاز طی فصل سرد، گفت: حدود ۷۰ درصد مصرف گاز در زمستان در اختیار این سه بخش است. در چنین شرایطی، وقتی گاز در بخش خانگی و تجاری مصرف می‌شود، صنایع با محدودیت مواجه می‌شوند و توقف یا کاهش تولید صنعتی به معنای کاهش درآمد ملی، افزایش بیکاری و افت تولید ناخالص داخلی است؛ پیامدهایی که در نهایت همه مردم از آن متأثر خواهند شد.
وی با تأکید بر ضرورت تغییر رفتار مصرف‌کنندگان ادامه داد: اگر در یک فضای کوچک از وسایل گرمایشی کم‌بازده استفاده کنیم، هم‌زمان درها و پنجره‌ها باز باشند و دمای محیط بیش از حد بالا نگه داشته شود، طبیعی است که مصرف گاز افزایش پیدا کند. به‌ویژه استان‌های سردسیر و نیمه شمالی کشور در چنین شرایطی ممکن است با محدودیت و حتی قطع گاز مواجه شوند.
افاضلی با اشاره به اینکه خسارت‌های واردشده به پالایشگاه‌های گازی در جریان جنگ اخیر و کاهش ظرفیت فرآورش نیز بر وضعیت عرضه گاز اثر خواهد گذاشت، گفت: آنچه امسال در زمینه ناترازی و محدودیت گاز مشاهده خواهیم کرد، باید به‌عنوان یک هشدار جدی برای همه مردم تلقی شود. لازم است با اقداماتی مانند پوشیدن لباس گرم، استفاده از وسایل گرمایشی مناسب و کاهش یک تا دو درجه‌ای دمای محیط، در مدیریت مصرف مشارکت کنیم.
وی همچنین از ضرورت طراحی مشوق‌های دولتی برای جایگزینی تجهیزات گرمایشی قدیمی سخن گفت و افزود: دولت باید مشوق‌هایی برای تعویض وسایل گرمایشی فرسوده در نظر بگیرد تا مردم نیز انگیزه لازم برای استفاده از تجهیزات پربازده را داشته باشند.
گاز پارس جنوبی؛ ثروتی برای نسل‌های آینده
افاضلی در پایان با اشاره به ارزش اقتصادی تولید گاز از میدان پارس جنوبی گفت: این میدان تاکنون بیش از ۵۲۰ میلیارد دلار برای مردم خلق ارزش کرده است و باید قدردان این نعمت طبیعی و ثروت خدادادی باشیم. گازی که امروز در اختیار ما قرار دارد، سرمایه‌ای بین‌نسلی است و نباید تصور کنیم که می‌توانیم بدون توجه به آینده، هر میزان که خواستیم آن را مصرف کنیم./
