به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، درآمد بالاتر همیشه به معنای تولید یا فروش بیشتر نیست. در صنایع صادراتمحور مانند پتروشیمی، تغییر قیمت محصولات و نرخ تسعیر ارز میتواند درآمد ریالی شرکت را افزایش دهد؛ حتی اگر مقدار محصول تولیدشده یا فروختهشده کاهش یافته باشد. این تفاوت در عملکرد اخیر دو تولیدکننده بزرگ اوره، یعنی پتروشیمی پردیس و شیراز، قابل مشاهده است.
بر اساس گزارش عملکرد سال مالی منتهی به شهریور ۱۴۰۵، درآمد فروش پتروشیمی پردیس نسبت به سال قبل ۴۴.۳ درصد افزایش یافته، در حالی که مقدار فروش آن ۲۰.۴ درصد کاهش داشته است. با تقسیم درآمد بر مقدار فروش، میتوان محاسبه کرد که متوسط درآمد ریالی حاصل از هر واحد محصول فروختهشده حدود ۸۱.۳ درصد افزایش یافته است. این رشد به معنای افزایش ۸۱ درصدی قیمت یک محصول مشخص نیست؛ زیرا تغییر ترکیب فروش داخلی و صادراتی، قیمت محصولات و نرخ تبدیل ارز میتواند بر متوسط درآمد اثر بگذارد. اما اختلاف میان رشد درآمد و کاهش مقدار فروش نشان میدهد افزایش دریافتی ریالی به ازای هر تن محصول، عامل مهمی در عملکرد مالی پردیس بوده است.
گاز کمتر و بهتبع آن تولید کمتر در پتروشیمی پردیس
مقدار تولید پتروشیمی پردیس در سال مالی ۱۴۰۵ نسبت به سال قبل حدود ۳۲.۴ درصد کاهش یافته است. دریافت گاز طبیعی شرکت نیز در همین دوره ۲۹.۲ درصد کمتر شده؛ کاهشی که اهمیت تأمین گاز را برای واحدهای تولید اوره و آمونیاک نشان میدهد.
گاز طبیعی در این واحدها تنها سوخت مصرفی نیست، بلکه ماده اولیه اصلی تولید آمونیاک و در ادامه اوره نیز محسوب میشود؛ بنابراین محدودیت دریافت گاز میتواند مستقیماً ظرفیت تولید را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، رشد درآمد ریالی لزوماً نشانه استفاده بیشتر از ظرفیت کارخانه نیست. پردیس محصول کمتری تولید کرده و مقدار کمتری فروخته، اما افزایش متوسط درآمد هر تن محصول باعث شده ارزش ریالی فروش آن رشد کند. این تفاوت برای ارزیابی عملکرد اقتصادی شرکت اهمیت دارد. افزایش قیمت فروش میتواند بخشی از اثر کاهش تولید بر درآمد را جبران کند، اما بهتنهایی ظرفیت تولید ازدسترفته را بازنمیگرداند.
هزینه خوراک شیراز افزایش یافت، سود خالص هم رشد کرد
عملکرد پتروشیمی شیراز وجه دیگری از همین مسئله را نشان میدهد. در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، مصرف گاز خوراک این شرکت از حدود ۴۲۲.۸ میلیون مترمکعب در دوره مشابه سال قبل به ۳۸۸.۷ میلیون مترمکعب کاهش یافته است؛ یعنی حدود ۸ درصد افت مصرف. همزمان، نرخهای ابلاغی خوراک گاز پتروشیمیها افزایش داشته است. نرخ اعلامشده برای هر مترمکعب گاز خوراک از ۱۷ هزار و ۹۵۶ تومان در فروردین به ۳۱ هزار و ۵۴۵ تومان در شهریور رسیده که معادل افزایش حدود ۷۶ درصدی است.
در همین دوره، درآمد عملیاتی پتروشیمی شیراز از حدود ۱۸.۱۰ به ۲۳.۸۴ هزار میلیارد تومان افزایش یافته و سود خالص آن نیز از حدود ۴.۰۴ به ۷.۰۸ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ بنابراین با وجود فشار افزایش نرخ خوراک، سود خالص شرکت در مقایسه با نیمه نخست سال قبل حدود ۷۵ درصد رشد کرده است. با این وجود، بررسی صورت سود و زیان نشان میدهد حاشیه سود ناخالص شیراز از حدود ۵۴.۲ درصد به ۵۱.۶ درصد کاهش یافته است. این تغییر یعنی بهای تمامشده نسبت به درآمد با سرعت بیشتری رشد کرده، هرچند افزایش درآمد و تغییر سایر اقلام مالی در نهایت با رشد سود خالص همراه بوده است.
برای محاسبه سهم دقیق افزایش نرخ گاز در این تغییرات، باید هزینه خوراک مصرفشده، بهای تمامشده محصولات فروشرفته و تعدیلات نرخ در صورتهای مالی تطبیق داده شوند. ازاینرو نمیتوان تمام افزایش بهای تمامشده یا تغییر حاشیه سود را صرفاً به قیمت گاز نسبت داد.
رشد درآمد تا چه اندازه میتواند افت تولید را جبران کند؟
مقایسه پردیس و شیراز نشان میدهد افزایش درآمد ریالی و کاهش فعالیت تولیدی میتوانند همزمان رخ دهند. البته دوره بررسی دو شرکت یکسان نیست؛ اطلاعات پردیس مربوط به سال مالی منتهی به شهریور ۱۴۰۵ و ارقام شیراز مربوط به ششماهه نخست سال تقویمی است؛ بنابراین این دادهها برای بررسی دو نمونه از صنعت قابل استفادهاند، نه تعمیم یک نرخ مشخص به تمام پتروشیمیها.
در پردیس، افزایش متوسط درآمد هر تن محصول توانسته اثر کاهش مقدار فروش را در درآمد ریالی جبران کند. در شیراز نیز رشد درآمد با وجود افزایش بهای تمامشده، به افزایش سود خالص منجر شده است؛ با این حال، پایداری چنین وضعیتی به قیمت محصولات، نرخ ارز، هزینه خوراک و امکان حفظ سطح تولید بستگی دارد.
اگر قیمت فروش محصولات کاهش یابد یا هزینه خوراک با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند، جبران افت تولید از مسیر رشد درآمد دشوارتر خواهد شد. از سوی دیگر، تداوم محدودیت گاز میتواند ظرفیت استفاده از تجهیزات و سرمایهگذاریهای انجامشده در کارخانهها را کاهش دهد؛ مسئلهای که صرفاً با افزایش درآمد اسمی برطرف نمیشود.
عملکرد این دو شرکت نشان میدهد افزایش درآمد و سودآوری لزوماً به معنای بهبود وضعیت تولید نیست. در شرایطی که حجم تولید و فروش کاهش یافته، رشد قیمت محصولات و تغییر نرخ ارز میتواند درآمد ریالی شرکتها را افزایش دهد. با این حال، تداوم این روند به شرایط بازار، هزینه تأمین خوراک و توان کارخانهها برای حفظ تولید بستگی خواهد داشت./
