به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، با نزدیک شدن به زمستان، استانهای شمالی کشور و بهویژه مازندران دوباره در معرض خطر افت فشار و قطعی گاز خانگی قرار گرفتهاند. شکاف میان عرضه و تقاضا در روزهای اوج سرما به بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد. این ناترازی مزمن که اکنون به بحرانی جدی تبدیل شده، پس از خروج بخشی از ظرفیت پالایش در اواخر سال گذشته به دلیل جنگ و اضافه شدن حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب کسری جدید، ابعاد نگرانکنندهتری پیدا کرده است.
در شرایطی که محدودیت شدید تأمین مالی در نظام بانکی، امکان افزایش تولید و حتی حفظ سطح فعلی آن را دشوار کرده است، مدیریت تقاضا تنها راهکار در دسترس برای عبور از زمستان پیشرو به نظر میرسد. بحرانی که سالها فشار آن بر دوش صنعت بوده، اکنون مستقیماً رفاه خانوارها در مناطق انتهایی خطوط انتقال را نیز تهدید میکند.
مازندران؛ تصویر روشن ناترازی گاز در شمال کشور
مازندران نمونه روشنی از این چالش است. میانگین مصرف روزانه گاز در این استان حدود ۳۵ میلیون مترمکعب است، اما با ورود جبهههای هوای سرد، این میزان بهراحتی به ۴۲ میلیون مترمکعب میرسد. بیش از ۸۰ درصد گاز مصرفی استان در بخش خانگی و تجاری استفاده میشود؛ بخشی که به دلیل بازدهی پایین ساختمانها و سامانههای گرمایشی و همچنین نشت از شبکه، با اتلاف قابل توجه انرژی روبهرو است. هنگامی که خطوط انتقال توان تأمین این افزایش هفت میلیون مترمکعبی مصرف را نداشته باشند، کل شبکه توزیع استان به مرز ناپایداری نزدیک میشود.
وابستگی به پارس جنوبی؛ گلوگاه تأمین گاز شمال
ریشه اصلی افت فشار در شمال کشور، وابستگی بالای این منطقه به گاز تولیدی پارس جنوبی است. گاز پس از طی مسافتی بیش از یکهزار کیلومتر و با افت فشار در استانهای میانی، به شمال کشور میرسد. از سوی دیگر، افت طبیعی فشار مخازن پارس جنوبی نیز هر سال معادل از دست رفتن تولید یک فاز برآورد میشود و واردات یا سوآپ گاز از ترکمنستان هم نتوانسته است این کسری را جبران کند. در نتیجه، اگر مصرف گاز خانگی مازندران از مرز ۴۰ میلیون مترمکعب در روز عبور کند و ورودی خطوط انتقال تقویت نشود، احتمال افت فشار و قطعی گاز در شهرهای شرقی و مرکزی استان افزایش خواهد یافت.
ناترازی گاز چگونه به بحران برق تبدیل میشود؟
این مشکل فقط به گاز محدود نمیماند. بخش عمده برق کشور در نیروگاههای حرارتی تولید میشود که میانگین راندمان آنها نیز حدود ۲۰ درصد پایینتر از استانداردهای جهانی عنوان شده است. با افزایش مصرف خانگی گاز در روزهای سرد، اولویت تأمین به این بخش اختصاص پیدا میکند و سهم نیروگاهها از گاز کاهش مییابد.
نیروگاههایی مانند شهید سلیمی نکا در چنین شرایطی ناچارند روزانه میلیونها لیتر مازوت و گازوئیل مصرف کنند؛ اقدامی که هم هزینه سنگینی به همراه دارد و هم آلودگی هوای شمال کشور را تشدید میکند. ادامه این الگو در سالهای آینده نه پایدار است و نه از نظر اقتصادی منطقی؛ زیرا ناترازی گاز را مستقیماً به ناپایداری شبکه برق پیوند میزند و در ادامه میتواند به تشدید ناترازی گازوئیل و مازوت نیز منجر شود.
تصمیمهای مقطعی کافی نیست؛ ضرورت حکمرانی یکپارچه انرژی
عبور از این وضعیت دیگر با تصمیمهای مقطعی امکانپذیر نیست. آنچه بیش از گذشته ضرورت دارد، استقرار سازوکار حکمرانی یکپارچه انرژی است؛ سازوکاری که بتواند تصمیمگیری درباره تأمین گاز خانگی، سوخت نیروگاهها و مدیریت بار شبکه برق را هماهنگ کند. تا زمانی که شرکت ملی گاز و توانیر جدا از یکدیگر عمل کنند، احتمال دارد بحران از یک شبکه به شبکه دیگر منتقل شود.
پایدار نگه داشتن جریان گاز در شمال کشور به دادههای لحظهای فشار شبکه، بهینهسازی واقعی و مؤثر سامانههای گرمایشی، الزام صنایع به برخورداری از سوخت جایگزین و تسریع پروژههای ذخیرهسازی زیرزمینی وابسته است. عبور از این وضعیت دیگر با تصمیمهای مقطعی ممکن نیست و به حکمرانی یکپارچه انرژی نیاز دارد. در کنار اصلاح تعرفهها، نقش شرکتهای کارور انرژی یا شرکتهای خدمات انرژی نیز حیاتی است.
شرکتهای خدمات انرژی؛ راهکاری برای کاهش مصرف و اتلاف
حضور شرکتهای خدمات انرژی در این چرخه تنها در صورتی میتواند کارآمد باشد که با الزاماتی مانند شفافیت قراردادها، مدلهای مالی تضمینپذیر و نظارت مستقل پشتیبانی شود. از این رو، اجرای طرح آزمایشی این مدل در استانهای شمالی میتواند معیاری برای سنجش واقعی کارایی آنها باشد.
پایداری بلندمدت تأمین گاز در این مناطق بهمراتب فراتر از راهحلهای مقطعی است. تغییر این رویه باید بر پایه ترکیبی از دادههای لحظهای فشار شبکه، بازسازی زیرساختهای گرمایشی، مدیریت ذخایر سوخت صنایع، توسعه متوازن زیرساختها و بهرهگیری از تجربههای جهانی انجام شود؛ مسیری که نقش سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی را در سیاستگذاری و هماهنگی اقدامات برجسته میکند./
