به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، سهم نیروگاههای برقآبی از تولید برق کشور کمتر از ۲ درصد است، اما اهمیت این نیروگاهها صرفاً به میزان برق تولیدی آنها محدود نمیشود. این واحدها به دلیل امکان تغییر سریع میزان تولید، نقش مهمی در تنظیم بار شبکه و پاسخگویی به افزایش مصرف دارند. با این حال، کاهش ذخایر سدها در زمستان ۱۴۰۴ دسترسی به این ظرفیت را محدود کرده و افزایش بارندگیها نیز نتوانسته است روند کاهشی مخازن را متوقف کند.
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، نیروگاههای برقآبی در سهماهه پایانی سال ۱۴۰۴ حدود یکمیلیون و ۶۰۰ هزار مگاواتساعت برق تولید کردند. حجم آب مخازن در پایان زمستان به ۲۲.۷ میلیارد مترمکعب رسید که معادل ۴۴ درصد ظرفیت سدها و سه درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بود. کاهش ورودی سدها در پی تداوم خشکسالی از عوامل افت تولید این نیروگاهها عنوان شده است.
رقابت آب میان تولید برق و کشاورزی
استفاده از آب سدها برای تولید برق با نیاز بخش کشاورزی به ذخیره آب برای فصل کشت در رقابت قرار دارد.
محمد حبوطن، رئیس گروه توسعه حکمرانی آب شرکت مدیریت منابع آب ایران، در گفتوگو با انرژی مدیا با اشاره به این تعارض گفت: مدیران حوضههای آبریز باید با توجه به سطح زیرکشت و برنامه کشاورزی، درباره زمان و میزان رهاسازی آب تصمیم بگیرند.
او خوزستان را نمونهای از این وضعیت دانست؛ استانی که مناطق شمالی آن به دلیل وجود رودخانههای بزرگ و اختلاف ارتفاع، ظرفیت تولید برقآبی دارند، اما اراضی کشاورزی پاییندست به آب همین رودخانهها وابستهاند. از این رو، رهاسازی آب در زمستان ممکن است ذخیره مورد نیاز ماههای کشت را کاهش دهد.
حبوطن با اشاره به محدودیت جغرافیایی توسعه نیروگاههای برقآبی، ترکیب منابع تولید برق را ضروری دانست و به تجربه چین در استفاده همزمان از انرژی خورشیدی، بادی و برقآبی اشاره کرد.
او همچنین نیروگاههای تلمبهذخیرهای مانند سیاهبیشه را از ابزارهای تنظیم شبکه دانست؛ نیروگاههایی که با انتقال آب میان دو مخزن در ارتفاعهای متفاوت، امکان ذخیره انرژی و تنظیم تولید را فراهم میکنند.
بارندگی افزایش یافت، اما ذخایر آبی بهبود نیافت
بارش کشور در زمستان سال گذشته به حدود ۹۱ میلیمتر رسید؛ رقمی بیشتر از زمستان سال قبل از آن، اما کمتر از میانگین بلندمدت. در ۱۹ استان نیز میزان بارندگی به حد میانگین نرسید. حدود ۴۰ درصد جمعیت کشور در پهنههای دارای خشکسالی بسیار شدید قرار داشتند و میانگین دمای زمستان در همه استانها بالاتر از مقدار بلندمدت بود.
افزایش دما میتواند زمان ذوب برف در ارتفاعات را جلو بیندازد و الگوی ورود رواناب به رودخانهها و مخازن را تغییر دهد. به همین دلیل، میزان بارش بهتنهایی معیار کافی برای سنجش منابع آب قابل دسترس در ماههای بعد نیست. مرکز پژوهشهای مجلس نیز نسبت به اثر افزایش دما بر رواناب فصلهای آینده هشدار داده است.
سدهای تهران و مشهد در وضعیت نامناسب
شرایط مخازن در حوضههای مختلف یکسان نبود. سدهای حوضه کارون و خوزستان، از جمله کرخه، دز و گتوند، وضعیت مناسبتری داشتند؛ اما ذخایر سدهای تأمینکننده آب شرب تهران و مشهد پایین بود. سد دوستی تنها دو درصد ظرفیت خود آب داشت و ذخیره آن نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸۵ درصد کاهش یافته بود. پرشدگی سد طرق نیز به ۹ درصد رسید. وضعیت سدهای لتیان، لار و امیرکبیر نیز نگرانکننده گزارش شد.
این اختلاف نشان میدهد ظرفیت اسمی نیروگاهها لزوماً به معنای امکان تولید متناسب با آن نیست. میزان آب قابل استفاده و تعهدات تأمین آب در هر حوضه، بهرهبرداری از نیروگاهها را تعیین میکند.
تابستان ۱۴۰۵؛ آزمون تازه نیروگاههای برقآبی
برای ارزیابی پیامد این وضعیت بر صنعت برق، باید عملکرد نیروگاهها و تغییر ذخایر سدها در تابستان ۱۴۰۵ بررسی شود. میزان تولید برقآبی در اوج مصرف و سهم نیروگاههای حرارتی و واردات برق در جبران محدودیت تولید، شاخصهای مهم این ارزیابی هستند.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس همچنین از پیشرفت اندک سامانه ملی مرجع دادههای آب خبر میدهد؛ ضعفی که ارزیابی وضعیت مخازن و مقایسه حوضهها را دشوار میکند.
کاهش ذخایر سدها، علاوه بر محدودکردن تولید برقآبی، توان این نیروگاهها برای تنظیم شبکه در دوره اوج مصرف را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. به این ترتیب، مسئله کمآبی تنها به تأمین آب شرب و کشاورزی محدود نمیشود و میتواند یکی از ظرفیتهای انعطافپذیر صنعت برق برای مدیریت پیک مصرف را نیز تضعیف کند./
