به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، طبق اعلام مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، از حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت روزانه آسیبدیده در جنگ، نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب بازیابی شده است. سعید توکلی همچنین در ۱۰ آبان برآورد کرده است که مجموع ناترازی و کاهش ظرفیت تولید گاز در اوج مصرف زمستان امسال میتواند به حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب در روز برسد.
در مقابل، صنعت برق از پرشدگی حدود ۹۰ درصدی مخازن سوخت مایع نیروگاهها خبر داده است. این ذخایر میتوانند بخشی از کاهش تحویل گاز را جبران کنند، اما پایداری تولید برق در طول زمستان به تداوم سوخترسانی و تأمین گازوئیل و نفتکوره نیز وابسته خواهد بود.
در این شرایط، شدت سرما تنها عامل تعیینکننده نیست؛ مدتزمان افزایش مصرف، سرعت بازیابی ظرفیت تولید گاز و توان سوخترسانی به نیروگاهها نیز میتوانند وضعیت متفاوتی برای صنایع، شبکه برق و مصرفکنندگان خانگی رقم بزنند.
ظرفیت تولید کمتر، مصرف رو به افزایش
به گفته سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، کاهش دما در روزهای پایانی مهر و ابتدای آبان باعث شد مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء طی چند روز حدود ۷۰ میلیون مترمکعب در روز، معادل ۳۰ درصد، افزایش یابد.
او همچنین اعلام کرده است که در دوره اوج مصرف، هر یک درجه کاهش دما میتواند حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به تقاضای روزانه گاز کشور اضافه کند. این برآورد نشان میدهد تداوم سرمای گسترده چگونه میتواند فشار بر شبکه گاز را افزایش دهد.
محدودیت عرضه امسال نیز به ناترازی سالهای گذشته اضافه شده است. به گفته توکلی، کمبود گاز در اوج مصرف طی سالهای گذشته حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز بوده و با احتساب کاهش ظرفیت تولید، برآورد ناترازی در اوج مصرف زمستان ۱۴۰۵ به حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد.
البته این رقم به معنای کمبود قطعی روزانه در تمام طول زمستان نیست. میزان واقعی ناترازی به وضعیت تولید، دمای هوا، الگوی مصرف بخشهای مختلف و ظرفیت جبران کمبود بستگی دارد. فشار بر شبکه گاز نیز در همه مناطق یکسان نخواهد بود. شرکت ملی گاز درباره احتمال بروز تنش گازی در ۱۱ استان هشدار داده و مازندران، گلستان و خراسان شمالی را از مناطق حساستر معرفی کرده است. محدودیتهای انتقال گاز و فاصله از مراکز اصلی تولید میتواند تأمین گاز این مناطق را در روزهای سرد دشوارتر کند.
در چنین وضعیتی، حفظ پایداری گازرسانی به بخش خانگی معمولاً با کاهش سهم قابلتحویل به برخی صنایع و نیروگاهها همراه میشود. نیروگاهها برای جبران کاهش دریافت گاز به سوخت مایع روی میآورند، اما این راهکار نیز محدودیتهای خاص خود را دارد.
احسان ذبیحزاده، سخنگوی صنعت برق، نهم آبان اعلام کرد مخازن سوخت مایع نیروگاهها حدود ۹۰ درصد پر شدهاند؛ رقمی که به گفته او اندکی کمتر از سال گذشته است. او تأکید کرده است که موجودی فعلی مخازن بهتنهایی پاسخگوی نیاز دوره سرد تقریباً صدروزه نیست و سوخترسانی باید در طول زمستان ادامه پیدا کند.
بنابراین، میزان آمادگی نیروگاهها را نمیتوان صرفاً بر اساس درصد پرشدگی مخازن ارزیابی کرد. عامل تعیینکننده، توان تأمین و انتقال مستمر سوخت در دورهای است که ممکن است تحویل گاز به نیروگاهها کاهش یابد.
سه سناریو برای زمستان پیش رو
با دادههای فعلی نمیتوان حجم دقیق کمبود گاز یا احتمال خاموشی را در ماههای آینده تعیین کرد. بااینحال، سه سناریوی مشروط میتواند نشان دهد تغییر شرایط عرضه و مصرف چه پیامدهایی برای بخشهای مختلف اقتصاد و انرژی خواهد داشت.
سناریوی نخست؛ سرمای کمتر از معمول و محدودیتهای قابل مدیریت
اگر دمای هوا در بخش عمده زمستان بالاتر از میانگین فصلی باقی بماند، موجهای سرما کوتاه باشند و بخشی از ظرفیت تولید نیز بازیابی شود، فشار بر شبکه گاز کاهش خواهد یافت. در این وضعیت، مدیریت نیاز نیروگاهها با ترکیبی از گاز و سوخت مایع آسانتر خواهد بود و احتمال تشدید همزمان محدودیتها در بخشهای مختلف کاهش مییابد. بااینحال، حتی در این سناریو نیز نمیتوان محدودیت مصرف برخی صنایع را منتفی دانست؛ زیرا بخشی از ظرفیت تولید همچنان در دسترس نیست و تأمین گاز بخش خانگی در روزهای سرد اولویت خواهد داشت.
سناریوی دوم؛ سرمای معمول زمستان و تشدید محدودیت صنایع
اگر دما در محدوده متعارف زمستان قرار گیرد، دورههای سرما چندین روز ادامه پیدا کنند و ظرفیت تولید گاز به میزان قابلتوجهی بازیابی نشود، احتمال افزایش محدودیت گاز صنایع و نیروگاهها وجود دارد. در این شرایط، صنایع بزرگ و انرژیبر ممکن است با کاهش سهمیه گاز یا محدودیت تولید روبهرو شوند. نیروگاهها نیز ناچار خواهند بود سهم بیشتری از سوخت موردنیاز خود را از گازوئیل و نفتکوره تأمین کنند. بنابراین، حتی اگر گازرسانی به بخش خانگی بدون اختلال گسترده ادامه یابد، پیامد ناترازی میتواند در کاهش تولید صنعتی، افزایش هزینه تأمین برق و مصرف بیشتر سوخت مایع نمایان شود.
سناریوی سوم؛ سرمای شدید و طولانی همراه با اختلال عرضه
دشوارترین وضعیت، زمانی شکل میگیرد که موج سرمای گسترده برای مدت طولانی ادامه یابد، بخش مهمی از ظرفیت تولید همچنان خارج از مدار باقی بماند و سوخترسانی مستمر به نیروگاهها نیز با محدودیت مواجه شود. در این سناریو، افزایش تقاضای خانگی میتواند فشار بیشتری بر شبکه وارد کند و محدودیت گاز صنایع و نیروگاهها را تشدید کند. در مناطق حساس نیز احتمال افت فشار یا اختلال موضعی در تأمین گاز افزایش مییابد. اگر نیروگاهها نتوانند کاهش تحویل گاز را با سوخت جایگزین جبران کنند، تولید برق نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. بااینحال، اطلاعات فعلی برای پیشبینی قطعی خاموشیهای گسترده یا خاموشی سراسری برق کافی نیست. تفاوت این سناریو با دو وضعیت دیگر، همزمانی چند عامل است: سرمای شدید، تداوم مصرف بالا، محدودیت تولید و دشواری تأمین سوخت جایگزین.
کدام عامل سرنوشت زمستان را تعیین میکند؟
بازیابی ظرفیت تولید گاز یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر شرایط زمستان امسال است. هرچه سهم بیشتری از ظرفیت آسیبدیده پیش از اوج سرما به مدار بازگردد، امکان کاهش فشار بر شبکه و تأمین گاز صنایع و نیروگاهها بیشتر خواهد شد.
در کنار تولید، استمرار سوخترسانی به نیروگاهها اهمیت زیادی دارد. ذخایر اولیه میتوانند در آغاز دوره سرما کمککننده باشند، اما اگر محدودیت تحویل گاز طولانی شود، حفظ تولید برق به توان تأمین و انتقال مستمر سوخت مایع وابسته خواهد بود. مدیریت مصرف خانگی و تجاری نیز میتواند بخشی از فشار بر شبکه را کاهش دهد. بااینحال، صرفهجویی بهتنهایی جایگزین ظرفیت تولید ازدسترفته یا تأمین پایدار سوخت نیروگاهها نخواهد شد.
از این منظر، پیامدهای زمستان ۱۴۰۵ لزوماً برای همه مصرفکنندگان یکسان نخواهد بود. ممکن است شبکه گاز خانگی در بیشتر مناطق پایدار بماند، اما صنایع با محدودیت تولید مواجه شوند و نیروگاهها برای حفظ عرضه برق، سوخت مایع بیشتری مصرف کنند.
زمستان امسال در شرایطی آغاز میشود که ناترازی مزمن گاز با کاهش ظرفیت تولید همراه شده است. در مقابل، ذخایر سوخت نیروگاهی و امکان بازیابی بخشی از ظرفیت تولید، ابزارهایی برای مدیریت این فشار فراهم میکنند.
پرسش اصلی این است که اگر سرمای زمستان طولانی شود، آیا بازیابی ظرفیت تولید و سوخترسانی مستمر به نیروگاهها برای مهار کمبود گاز کافی خواهد بود یا بخش بیشتری از هزینه ناترازی بار دیگر به صنایع و شبکه برق منتقل میشود؟/
