به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، افزایش ۳۰ درصدی مصرف گاز در تنها پنج روز، آن هم پیش از آغاز سرمای اصلی زمستان، بار دیگر نگرانی‌ها درباره وضعیت تأمین انرژی را افزایش داده است. سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، اعلام کرده است مصرف گاز بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء در پنج روز منتهی به پنجشنبه ۷ آبان، حدود ۷۰ میلیون مترمکعب در روز افزایش یافته است. به گفته او، هر یک درجه کاهش دمای هوا می‌تواند حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به مصرف روزانه گاز کشور اضافه کند.
این افزایش مصرف در شرایطی اتفاق افتاده که کشور علاوه بر ناترازی مزمن گاز، با پیامدهای آسیب‌دیدن بخشی از تأسیسات تولید و فرآورش گاز در جنگ اخیر نیز مواجه است.
کسری گاز؛ از ۲۵۰ تا ۳۸۰ میلیون مترمکعب
در حملات اسفند سال گذشته به تأسیسات عسلویه، پالایشگاه‌های سوم تا ششم پارس جنوبی آسیب دیدند و حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش گاز کشور خارج شد. به گفته مدیرعامل شرکت ملی گاز، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت بازیابی شده و همچنان ۱۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت آسیب‌دیده به مدار بازنگشته است.
این در حالی است که ناترازی گاز کشور پیش از جنگ نیز در روزهای اوج مصرف حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد می‌شد.
بنابراین، در یک محاسبه سرانگشتی، فشار بالقوه بر شبکه می‌تواند به حدود ۳۳۰ تا ۳۸۰ میلیون مترمکعب در روز برسد؛ هرچند این رقم کسری قطعی پیش‌بینی‌شده برای زمستان نیست و بخشی از ظرفیت ازدست‌رفته ممکن است با اقدامات جبرانی پوشش داده شود.
از سوی دیگر، برخی برآوردهای رسمی از کسری ۱۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعبی در فصل سرد حکایت دارند و برخی کارشناسان نیز در سناریوهای بدبینانه، احتمال کسری ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعبی را مطرح کرده‌اند. در هر صورت، میزان واقعی کسری به شدت سرما، سطح تولید و سرعت بازسازی تأسیسات بستگی خواهد داشت.
ال‌نینو؛ زنگ خطر دیگری برای زمستان گازی ایران
نگرانی‌ها زمانی جدی‌تر می‌شود که احتمال تأثیر پدیده ال‌نینو بر الگوهای جوی پاییز و زمستان ۱۴۰۵ نیز در نظر گرفته شود. برخی پیش‌بینی‌های اقلیمی از تقویت ال‌نینو در ماه‌های پیش‌رو حکایت دارند؛ پدیده‌ای که می‌تواند بر الگوهای دما و بارش در منطقه اثر بگذارد. هرچند وقوع ال‌نینو لزوماً به معنای زمستان سردتر در ایران نیست، اما احتمال تغییر شرایط جوی و وقوع دوره‌های سرمای شدید، ضرورت آمادگی بیشتر برای تأمین گاز و برق را دوچندان می‌کند.
مخازن سراجه و شوریجه چقدر کمک می‌کنند؟
ذخیره‌سازی زیرزمینی گاز یکی از ابزارهای مدیریت مصرف در زمستان است. ظرفیت اسمی مخزن سراجه حدود یک میلیارد مترمکعب و شوریجه حدود دو میلیارد و ۲۵ میلیون مترمکعب اعلام شده است. برنامه‌های توسعه‌ای نیز افزایش ظرفیت این دو مخزن را هدف‌گذاری کرده‌اند.
اما مسئله مهم‌تر، میزان برداشت روزانه است. ظرفیت برداشت فعلی این دو مخزن در فصل سرد حدود ۳۰ میلیون مترمکعب در روز اعلام شده که قرار است با توسعه زیرساخت‌ها به ۵۵ میلیون مترمکعب افزایش یابد.
با این حساب، در برابر کسری روزانه ۱۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب، مخازن فعلی تنها حدود ۱۲ تا ۳۰ درصد کسری را پوشش می‌دهند. بنابراین، ذخیره‌سازی زیرزمینی ابزار مکمل مدیریت پیک مصرف است، نه راه‌حل اصلی ناترازی.
همچنین حجم اسمی مخازن را نباید با موجودی واقعی و قابل برداشت آنها یکسان دانست. شرکت ملی گاز باید میزان ذخیره قابل برداشت در آغاز زمستان و توان واقعی تزریق روزانه به شبکه را به‌صورت شفاف اعلام کند.
پویش ۲۰ درجه؛ آیا صرفه‌جویی با توصیه و مشوق محقق می‌شود؟
وزارت نفت و شرکت ملی گاز برای مدیریت زمستان، بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده، استفاده از ظرفیت خالی پالایشگاه‌ها، توسعه ذخیره‌سازی، مدیریت شبکه و اولویت‌بندی مصرف را دنبال می‌کنند. در کنار این اقدامات، پویش‌هایی مانند «۲ درجه کمتر» و «دمای ۲۰ درجه» و طرح‌های تشویقی برای مشترکان کم‌مصرف نیز اجرا شده‌اند.
با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که نمی‌توان صرفاً با پیام‌های تبلیغاتی، تخفیف قبوض و تعرفه‌های پلکانی انتظار تغییر پایدار در الگوی مصرف داشت. افزایش ۳۰ درصدی مصرف در پنج روز اخیر، پرسش‌هایی درباره اثربخشی این سیاست‌ها ایجاد می‌کند.
البته این افزایش به‌تنهایی اثبات‌کننده همراهی‌نکردن مردم نیست و عواملی مانند افت دما، کیفیت ساختمان‌ها و راندمان تجهیزات گرمایشی نیز در آن نقش دارند؛ اما نشان می‌دهد سیاست‌های فعلی هنوز نتوانسته‌اند رشد تقاضا را به اندازه کافی مهار کنند.
دولت برای جلب مشارکت مردم باید علاوه بر اطلاع‌رسانی شفاف درباره وضعیت تولید و مصرف، مشوق‌های ملموس، حمایت از تعویض وسایل گرمایشی فرسوده و تسهیلات عایق‌کاری ساختمان‌ها را در دستور کار قرار دهد. همچنین لازم است دستگاه‌های دولتی پیش از درخواست صرفه‌جویی از مردم، عملکرد خود را در کاهش مصرف نشان دهند.
پیامد کمبود گاز؛ مازوت‌سوزی و خاموشی
در صورت محدودیت گاز، نیروگاه‌ها ممکن است برای ادامه فعالیت به سوخت مایع، از جمله گازوئیل و مازوت، روی بیاورند. مازوت‌سوزی می‌تواند انتشار آلاینده‌ها را افزایش دهد و کیفیت هوای شهرهای اطراف نیروگاه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، محدودیت سوخت نیروگاه‌ها می‌تواند حاشیه اطمینان تولید برق را کاهش دهد و در صورت تشدید ناترازی، به محدودیت مصرف و خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده منجر شود. بنابراین، بحران گاز فقط مسئله تأمین سوخت خانگی نیست و می‌تواند صنایع، محیط زیست و تأمین برق کشور را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
پرسش از رئیس‌جمهور؛ برنامه واقعی دولت چیست؟
آقای پزشکیان، با توجه به ناترازی مزمن گاز، باقی‌ماندن حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیب‌دیده تأسیسات، محدودیت برداشت از مخازن و رشد سریع مصرف، دولت چگونه قصد دارد زمستان پیش‌رو را با کمترین مشکل پشت سر بگذارد؟
مردم حق دارند بدانند:
شرکت ملی گاز چه زمانی و با چه میزان ظرفیت، تأسیسات آسیب‌دیده را به مدار بازمی‌گرداند؟
ذخایر واقعی سراجه و شوریجه در آغاز زمستان چقدر خواهد بود و ظرفیت برداشت روزانه چگونه افزایش می‌یابد؟
وزارت نفت و نیرو برای تأمین سوخت نیروگاه‌ها، جلوگیری از مازوت‌سوزی گسترده و پیشگیری از خاموشی چه برنامه‌ای دارند؟
سهم دستگاه‌های دولتی، صنایع و مراکز تجاری در کاهش مصرف چقدر است؟
دولت چگونه می‌خواهد مردم را به کاهش دمای منازل و صرفه‌جویی واقعی ترغیب کند، وقتی تجربه سال‌های گذشته نشان داده مشوق‌های محدود و پویش‌های تبلیغاتی به‌تنهایی کافی نبوده‌اند؟
زمستان را نمی‌توان فقط با توصیه و پویش مدیریت کرد. دولت باید نقشه راه عبور از فصل سرد را با اعداد، زمان‌بندی، مسئولیت دستگاه‌ها و راهکارهای مشخص اعلام کند. مردم نیز باید بدانند در کنار کاهش دمای منازل و مدیریت مصرف، دولت چه اقداماتی برای افزایش تولید، کاهش اتلاف انرژی و جلوگیری از انتقال بحران گاز به برق انجام می‌دهد.
حالا پرسش نهایی از رئیس‌جمهور این است: آقای پزشکیان، اگر زمستان با سرمای شدید و افزایش تقاضا همراه شود، برنامه واقعی دولت برای تأمین پایدار گاز و برق چیست؟ آیا قرار است بار دیگر با توصیه به صرفه‌جویی، محدودیت صنایع، مازوت‌سوزی و احتمال خاموشی از زمستان عبور کنیم یا راهکار عملی و قابل اتکایی برای مدیریت این بحران وجود دارد؟/
