عبدالعلی مظفری، نماینده ادوار مجلس، در بررسی وضعیت میادین مشترک نفت و گاز ایران با کشورهای همسایه، از جمله میدان گازی آرش به انرژی مدیا (آریا اکوپرس) گفت: درباره اهمال مسئولان در خصوص سرعت، چگونگی بهره‌برداری ایران و احتمال پیشی گرفتن کشورهای همسایه ( عربستان و کویت) از آن همواره با اعتراضاتی از سوی برخی از صاحبنظران و کارشناسان مواجه بوده ایم.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا ایران در برخی میادین مشترک اقدام مؤثری انجام نداده یا از ظرفیت‌های موجود به‌طور کامل استفاده نکرده است؟ گفت: اینکه بگوییم اقدامی نکرده‌ایم، صرفاً این‌طور نیست.
او با پذیرش اینکه انتقادهایی در این زمینه مطرح است و در برخی موارد، امکان انجام اقدامات بیشتر وجود داشته است، افزود: ظرفیت‌هایی در میادین مشترک از جمله میدان گازی آرش وجود داشته که شاید می‌توانسته زودتر به ظرفیت‌های بالفعل تبدیل شوند، اما این به معنای عقب‌ماندگی ایران در همه میادین مشترک نیست.
این نماینده ادوار مجلس با انتقاد از برخی روایت‌های رسانه‌ای در این زمینه تصریح کرد: ما در میادین مشترک، آن‌طور که خیلی از رسانه‌ها مطرح می‌کنند، خیلی عقب نیستیم؛ هرچند از ابتدا در خیلی سالهای گذشته شاید کند شروع کردیم اما پس از آن با استفاده از سرمایه گذاری های موثر توانستیم تا حد موثری پیشروی کنیم.
برد و باخت در میدان مشترک با قطر
او در توضیح این موضوع به برخی مخازن و میادین مشترک با قطر اشاره کرد و گفت: در بخشی از این میادین، به‌ویژه در حوزه گاز، شرایط مخزن و نحوه برداشت به‌گونه‌ای است که سهم عمده‌ای از برداشت در مقاطعی به سمت قطر رفته است.
او همچنین به تفاوت شرایط برخی مخازن و عمق آنها اشاره و تأکید کرد: ایران نیز از این میادین برداشت می‌کند. البته در مقطعی، سرعت رشد برداشت کشورهای همسایه بسیار بالا بوده، اما ایران نیز در دوره‌ای توانسته است فاصله ایجادشده را کاهش دهد و به شرایط نزدیک‌تری برسد.
وی اضافه کرد: شرایط کنونی کشور و آسیب‌هایی که به برخی تأسیسات وارد شده است، می‌تواند بر سرعت ادامه این روند اثر منفی بگذارد.
محدودیت‌های توسعه در شرایط جنگی
مظفری با اشاره به مشکلات ایجادشده در برخی تأسیسات کشور، به‌ویژه در عسلویه، گفت: شرایط فعلی می‌تواند بر ادامه توسعه میادین مشترک و سرعت بهره‌برداری از آنها تأثیر منفی بگذارد.
او تأکید کرد: نمی‌توان وضعیت کنونی را بدون در نظر گرفتن شرایط جنگی و فشارهای گسترده‌ای که بر کشور وارد شده است، ارزیابی کرد.
به گفته وی، ایران در شرایطی قرار دارد که در ۱۰۰ سال اخیر سابقه نداشته و با وضعیتی بسیار سنگین و جنگی مواجه است؛ شرایطی که در آن، فشارهای نظامی، تحریم‌های گسترده، مشکلات اقتصادی و مسائل داخلی به‌طور هم‌زمان بر کشور تحمیل شده‌اند.
مظفری با اشاره به مجموعه این فشارها اظهار کرد: ایران پیش از شرایط کنونی نیز تجربه جنگ نظامی، جنگ اقتصادی و تحریم‌های گسترده را پشت سر گذاشته بود و اکنون با جنگی سنگین مواجه شده که تاب‌آوری کشور را در معرض آزمونی جدی قرار داده است.
مدیریت انرژی با نگاه کارشناسی، نه احساسی
مظفری در ادامه، ضرورت جبران محدودیت‌های انرژی به خصوص در زمینه گاز، از طریق مدیریت داخلی و اصلاح سازوکارهای تصمیم‌گیری در حوزه انرژی را مورد تأکید قرار داد.
او با اشاره به اقداماتی که در دو تا سه سال اخیر در این زمینه انجام شده است، بر ضرورت مدیریت یکپارچه انرژی کشور تأکید کرد و گفت: تصمیم‌گیری در این حوزه باید با نگاه کارشناسی صورت گیرد، نه صرفاً بر مبنای احساسات.
او با اشاره به امکان شکل‌گیری تحلیل‌های متفاوت درباره تحولات آینده، تصریح کرد: حتی در شرایط تحریم نیز نمی‌توان وقوع هیچ‌یک از احتمالات را به‌طور قطعی رد کرد؛ زیرا ممکن است هر اتفاقی رخ دهد و شرایط به شکل‌های مختلفی تغییر کند.
شتاب ریاض و کویت در میدان گازی آرش
بر اساس خبرهای منتشر شده رسمی، مناقشه چند دهه‌ای ایران با عربستان و کویت بر سر میدان گازی مشترک آرش، به فازی نوین، عملیاتی و پرشتاب تبدیل شده است.
در شرایطی که تعیین خطوط مرز فلات قاره و تحدید حدود دریایی میان ایران، کویت و عربستان همچنان در بن‌بست حقوقی و دیپلماتیک معلق مانده است، دو همسایه عربی با عبور عملی از سازوکارهای مذاکراتی، نقشه راه توسعه و بهره‌برداری یک‌جانبه از این ذخیره عظیم هیدروکربوری را به مرحله اجرا درآورده‌اند.
واگذاری اخیر بسته توسعه تأسیسات خشکی به پیمانکاران بین‌المللی با رقمی بالغ بر یک میلیارد و ۶۵۰ میلیون دلار، نشانه‌ای آشکار از تثبیت راهبرد «عمل انجام‌شده» از سوی ریاض و کویت است؛ اقدامی که توازن برداشت و حقوق تاریخی و ژئوپلیتیک این پهنه مشترک را به زیانی آشکار برای طرف ایرانی برهم می‌زند.
ذخایر عظیم گازی آرش
میدان گازی آرش، با دارا بودن ذخایری بالغ بر ۹ تریلیون و ۶۰۰ میلیارد فوت مکعب گاز طبیعی و رقمی افزون بر ۸۶۰ میلیون بشکه میعانات گازی، یکی از برجسته‌ترین مخازن دست‌نخورده منطقه به شمار می‌رود.
هدف‌گذاری دو کشور هم‌پیمان، دستیابی به ظرفیت برداشت روزانه ۶۳۲ میلیون فوت مکعب گاز است؛ حجمی که پیش‌تر زیرساخت‌های مهندسی آن با واگذاری قراردادهای احداث هفت جکت دریایی و خطوط لوله درون‌میدانی به ارزش تقریبی ۱۵۰ میلیون دلار پی‌ریزی شده بود.
زنجیره کنونی با طراحی و ایجاد سازه‌های سرچاهی، کابل‌های زیردریایی و سکوی مرکزی تجمیع و انتقال، اکنون در خاک تثبیت می‌شود تا چرخه فرآورش و تغذیه شبکه سراسری منطقه کامل گردد.
فاصله عمیق اقدامات عملی
به باور کارشناسان، نکته بنیادین و نگران‌کننده در این میان، شکاف راهبردی میان سرعت اقدامات طرفین است.
در حالی که عربستان و کویت در روندی هماهنگ، زنجیره توسعه را از مطالعات مهندسی و سفارش سازه‌های دریایی به مرحله قراردادهای عمرانی خشکی رسانده‌اند و منابع مالی هنگفت و پیمانکاران معتبر جهانی را برای سرعت‌بخشی به تولید به‌کار گرفته‌اند، اقدام متقابلی در سطح میدان از سوی ایران مشاهده نمی‌شود.
این تأخیر ملموس و فقدان گام‌های عملیاتی برای استقرار دکل‌ها، اجرای عملیات حفاری یا ایجاد تأسیسات مهار و دریافت گاز در سمت ایران، به طرف مقابل فرصت داده است تا فارغ از چالش‌های تهدید مرز، نبض استخراج را در دست گیرد.
پیامدهای تاخیر در برداشت از آرش
پدیده‌ای که در صورت ادامه وضع موجود شکل می‌گیرد، خطر مهارناپذیر «مهاجرت سیال گازی» و تخلیه فشار مخزن به سود چاه‌های حفرشده در سوی عربی است؛ اتفاقی که پیش از این در برخی مخازن مشترک دیگر نیز رخ داده و خسارت اقتصادی و ژئوپلیتیک سنگینی را به دنبال داشته است.
توسعه یکپارچه بخش‌های ساحلی و دریایی توسط دو کشور رقیب نشان می‌دهد که بهره‌برداری غیرمشارکتی دیگر صرفاً یک بیانیه سیاسی نیست، بلکه به واقعیتی با بتن، فولاد و سازه‌های فراساحلی تبدیل شده است.
از این رو، اکتفا به اعتراض‌های دیپلماتیک بدون پشتیبانی راهبردهای سرمایه‌گذاری و توسعه ضربتی در دریا، دست ایران را در چانه‌زنی‌های آتی و صیانت از این ذخیره استراتژیک ملی بیش از پیش تضعیف خواهد کرد./
