به گزارش آژانس رسانه ای انرژی مدیا (اکوپرس آریا)، گازسوز کردن خودروهای عمومی به اعتقاد بسیاری از صاحبنظران می تواند راه نجاتی برای بهبود شرایط دشوار کمبود بنزین باشد و قطعاً می تواند کشور را از پیامدهای نامطلوب اقتصادی – اجتماعی و اعتراضات احتمالی نسبت به آن رهایی بخشد.
گازسوز کردن خودروها به روایت آمار
در شرایطی که تأمین بنزین به یکی از چالش‌های جدی اقتصاد انرژی کشور تبدیل شده، به باور بسیاری از صاحبنظران، بازگشت به سیاست توسعه خودروهای دوگانه‌سوز می‌تواند بیش از آنکه یک انتخاب باشد، یک ضرورت تلقی شود؛ چراکه کشور با افزایش مصرف بنزین و نیاز به واردات این فرآورده مواجه است.
طرح تبدیل خودروهای عمومی بنزین‌سوز به دوگانه‌سوز که با اتکا به ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور و پس از تصویب شورای اقتصاد در سال ۱۳۹۸ آغاز شد، نمونه‌ای از همین ظرفیت مغفول است.
در چارچوب این طرح، تبدیل کارخانه‌ای و کارگاهی یک میلیون و ۴۶۴ هزار دستگاه تاکسی، ون، وانت و مسافربر شخصی پیش‌بینی شد و در مرحله نخست قرار بود ۶۵۰ هزار خودروی عمومی به سیستم CNG مجهز شوند. فرآیند اجرایی نیز حدود شش سال پیش بینی شد.
بر اساس آمار ارائه‌شده، تاکنون حدود ۲۶۵ هزار خودرو توسط پیمانکاران به دوگانه‌سوز تبدیل شده‌اند.
حاصل این میزان تبدیل، صرفه‌جویی حدود ۱۶۰ میلیون دلار در مصرف بنزین یا جلوگیری از واردات آن بوده است. اهمیت این رقم زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم اثر اقتصادی طرح تنها به یک دوره کوتاه محدود نیست و با استمرار مصرف گاز طبیعی به جای بنزین، امکان تداوم صرفه‌جویی در سال‌های آینده نیز وجود دارد.
به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، این طرح فقط یک پروژه سوختی نیست، بلکه ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم برای بیش از ۳۰ هزار نفر، فعال شدن ظرفیت تولید مخازن و قطعات، توسعه زیرساخت‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری و ایجاد امکان ارتقای فناوری تبدیل کارگاهی از نسل نخست به نسل چهارم، بخشی از دستاوردهایی است که می‌توان برای آن برشمرد. هچنین قطعاً کاهش مصرف بنزین می‌تواند وابستگی کشور به واردات را کاهش داده و در شرایط تحریم و محدودیت منابع ارزی، بخشی از آسیب‌پذیری امنیت انرژی را نیز کم کند.
موانع پیش روی گازسوز شدن خودروها
اما بر اساس شواهد موجود؛ با این حال، ادامه مسیر با موانعی روبه‌روست که در صورت بی‌توجهی می‌تواند کل دستاوردهای ایجادشده را تهدید کند.
یکی از مهم‌ترین مشکلات، تأخیر در پرداخت مطالبات پیمانکاران است. تبدیل هر خودرو هزینه قابل توجهی دارد و وقتی منابع مالی با تأخیر پرداخت شود، نقدینگی پیمانکاران قفل شده و توان ادامه فعالیت آنها کاهش پیدا می‌کند.
ادامه این روند حتی می‌تواند به توقف پروژه و از بین رفتن ظرفیت‌های ایجادشده منجر شود که بیانگر این است که ساختار مدیریتی طرح نیازمند بازنگری است. در این راستا به نظر می رسد که متولی پروژه باید اختیار کافی برای هماهنگ کردن دستگاه‌های مختلف و الزام ذی‌نفعان به همکاری داشته باشد.
نبود چنین اختیاری موجب شده بخشی از مشکلات در ارتباط میان دستگاه‌ها باقی بماند و فرآیندهایی مانند هماهنگی سامانه‌های سازمانی، تدوین و تصویب استانداردها و اخذ مجوزهای لازم با کندی پیش برود.
محدودیت منابع ارزی برای واردات بنزین
حسن مرادی، نماینده ادوار مجلس با تأکید بر ضرورت توسعه استفاده از گاز در بخش حمل‌ونقل، اظهار کرد: افزایش مصرف گاز در کشور و همزمان کمبود بنزین، زمزمه‌های واردات این فرآورده را بیش از گذشته جدی کرده است که با توجه به محدودیت منابع ارزی کشور، می‌تواند چالش‌های جدی برای اقتصاد ایجاد کند.
از سوی دیگر، دولت نیز به دلایل مختلف تمایلی به افزایش قیمت بنزین ندارد و در چنین شرایطی، بهینه‌سازی مصرف سوخت و یافتن جایگزین‌های مناسب برای بنزین باید در اولویت سیاست‌گذاری قرار گیرد.
وی افزود: یکی از راهکارهایی که می‌تواند در این شرایط مورد توجه قرار گیرد، توسعه گازسوز کردن خودروها و همچنین حرکت به سمت تولید خودروهای پایه‌گازسوز است. این اقدام از یک سو می‌تواند به کاهش مصرف بنزین کمک کند و از سوی دیگر، با توجه به ویژگی‌های سوخت گاز، در کاهش آلودگی هوا نیز مؤثر باشد.
بنابراین لازم است دولت و دستگاه‌های مسئول، سیاست مشخص و بلندمدتی برای توسعه خودروهای گازسوز داشته باشند و این موضوع را صرفاً به عنوان یک طرح مقطعی و کوتاه‌مدت دنبال نکنند.
مرادی ادامه داد: اگر بتوانیم بخشی از مصرف بنزین کشور را با گاز جایگزین کنیم، فشار موجود بر تولید و تأمین بنزین کاهش خواهد یافت. در چنین شرایطی، منابعی که امروز صرف واردات بنزین می‌شود، می‌تواند در بخش‌های دیگر اقتصاد مورد استفاده قرار گیرد. حتی در صورت موفقیت این سیاست و کاهش مصرف داخلی، این امکان وجود دارد که در آینده بار دیگر ظرفیت صادرات بنزین کشور افزایش پیدا کند و از محل صادرات فرآورده‌های نفتی، درآمد ارزی بیشتری برای کشور ایجاد شود.
مزایای زیست محیطی گازسوز کردن خودروها
این کارشناس انرژی با اشاره به مسئله آلودگی هوا گفت: موضوع آلودگی هوا نیز یکی از چالش‌های جدی کشور است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت. در بسیاری از شهرهای بزرگ، بخش قابل توجهی از آلودگی ناشی از تردد خودروها و مصرف سوخت‌های فسیلی است.
در چنین شرایطی، استفاده بیشتر از سوخت‌های نسبتاً پاک‌تر می‌تواند بخشی از مشکلات موجود را کاهش دهد. گاز طبیعی در مقایسه با بنزین و برخی سوخت‌های دیگر، آلایندگی کمتری دارد و به همین دلیل توسعه خودروهای دوگانه‌سوز می‌تواند همزمان دو هدف کاهش مصرف بنزین و کاهش آلودگی هوا را دنبال کند.
مرادی با اشاره به سابقه اجرای طرح گازسوز کردن خودروها در کشور اظهار کرد: سال‌ها پیش و در چارچوب سیاست‌های مرتبط با صرفه‌جویی در مصرف سوخت و تأمین هوای پاک، احداث کارخانه‌ها و کارگاه‌های تولید مخازن گاز خودرو در کشور مورد توجه قرار گرفت. سرمایه‌گذاری قابل توجهی در این حوزه انجام شد و افراد و مجموعه‌های مختلفی وارد این صنعت شدند.
در مقطعی نیز مردم از طرح‌های تشویقی استقبال کردند و تعداد خودروهای گازسوز افزایش یافت.
عدم اجرای تعهدات مالی به پیمانکاران طرح
وی افزود: با این حال، به تدریج روند اجرای این طرح کند شد و حمایت‌های لازم از فعالان این بخش ادامه پیدا نکرد. بسیاری از کارخانه‌ها و کارگاه‌هایی که با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ایجاد شده بودند، به دلیل کاهش تقاضا و نبود چشم‌انداز مشخص برای ادامه طرح، با مشکلات اقتصادی جدی مواجه شدند و برخی حتی در آستانه ورشکستگی قرار گرفتند.
این در حالی است که برای ایجاد زیرساخت‌های مربوط به تولید مخزن و تجهیزات خودروهای گازسوز، سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی انجام شده بود و از بین رفتن این ظرفیت‌ها به معنای هدررفت سرمایه و تجربه‌ای است که می‌توانست در خدمت سیاست انرژی کشور قرار گیرد.
ضرورت گازسوز کردن خودروهای عمومی
مرادی، دوگانه‌سوز کردن خودروها را در شرایط فعلی یک ضرورت دانست و گفت: این موضوع به ویژه در ناوگان حمل‌ونقل عمومی و تاکسیرانی اهمیت بیشتری دارد. خودروهای تاکسی پیمایش بسیار بالایی دارند و بخش قابل توجهی از مصرف سوخت کشور مربوط به همین خودروهاست.
اگر بتوان مصرف بنزین این ناوگان را کاهش داد و بخشی از آن را با گاز جایگزین کرد، صرفه‌جویی قابل توجهی در هزینه‌های سوخت ایجاد خواهد شد و فشار بر شبکه تأمین بنزین نیز کاهش می‌یابد.
وی ادامه داد: البته توسعه خودروهای گازسوز باید همراه با رعایت کامل استانداردهای ایمنی باشد. هر فناوری در صورتی که مطابق استانداردهای فنی و ایمنی اجرا شود، می‌تواند بدون ایجاد مشکل مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین نباید مشکلات احتمالی ناشی از اجرای غیراستاندارد را به اصل استفاده از گاز در خودروها تعمیم داد. مخازن، تجهیزات و فرایند تبدیل خودروها باید تحت نظارت دقیق انجام شود تا ایمنی خودرو و سرنشینان تضمین شود.
مرادی افزود: البته استفاده از گاز مایع نیز می‌تواند در کنار CNG به عنوان یکی از گزینه‌های سوخت جایگزین مورد بررسی قرار گیرد. دولت باید با توجه به شرایط هر منطقه و زیرساخت‌های موجود و امکان تولید و توزیع، درباره نوع سوخت جایگزین تصمیم‌گیری کند. در برخی شهرها و مناطقی که شرایط لازم برای تولید، ذخیره‌سازی و توزیع این سوخت وجود دارد، می‌توان از ظرفیت گاز مایع نیز بهره گرفت.
وی گفت: تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که استفاده از سوخت‌های جایگزین در ناوگان حمل‌ونقل امکان‌پذیر است و می‌تواند سهم قابل توجهی از نیاز حمل‌ونقل را تأمین کند.
الزامات توسعه جایگاه های گاز
مرادی در ادامه با تأکید بر ضرورت توسعه جایگاه‌های CNG اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که امروز صاحبان خودروهای گازسوز با آن مواجه هستند، کمبود جایگاه و تشکیل صف‌های طولانی برای سوخت‌گیری است، طبیعی است که وقتی فردی برای سوخت‌گیری مدت زیادی در صف می‌ماند، انگیزه او برای استفاده از خودروی گازسوز کاهش پیدا می‌کند؛ بنابراین توسعه خودروهای گازسوز بدون توسعه همزمان زیرساخت‌های سوخت‌گیری، نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.
وی افزود: ایران از کشورهای دارای سابقه و ظرفیت قابل توجه در زمینه استفاده از خودروهای گازسوز است و از نظر تعداد خودروهای گازسوز نیز جایگاه بالایی در جهان دارد؛ با این حال، حفظ و تقویت این جایگاه نیازمند برنامه‌ریزی جدید است. صرف اعلام اینکه قرار است تعداد جایگاه‌ها افزایش پیدا کند، کافی نیست؛ بلکه باید برای تحقق آن منابع مالی، مشوق‌های اقتصادی و برنامه اجرایی مشخص در نظر گرفته شود.
خروج سیاست از طرح اقتصادی دوگانه سوزی خودروها
این نماینده ادوار مجلس تصریح کرد: اگر دولت قصد دارد روند گازسوز شدن خودروها را دوباره فعال کند، باید برای مردم، خودروسازان، سرمایه‌گذاران و فعالان صنعت مخازن و تجهیزات، چشم‌انداز روشنی ترسیم کند.
سرمایه‌گذار زمانی وارد این حوزه می‌شود که بداند سیاست دولت در چند سال آینده تغییر نخواهد کرد و برای محصول و خدمات او بازار مشخصی وجود خواهد داشت و در گذر تغییرات سیاسی این طرح اقتصادی متوقف نمی شود؛ چراکه تجربه گذشته نشان داد که تغییر یا توقف سیاست‌ها می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده را با مشکل مواجه کند.
مرادی خاطرنشان کرد: توسعه گازسوز کردن خودروها نباید صرفاً یک پروژه مرتبط با سوخت تلقی شود، بلکه باید آن را بخشی از سیاست جامع انرژی کشور دانست. این سیاست می‌تواند به کاهش مصرف بنزین، کاهش نیاز به واردات، صرفه‌جویی اقتصادی، کاهش آلودگی هوا، استفاده بهتر از منابع گازی و حتی ایجاد ظرفیت‌های جدید برای صادرات فرآورده‌های نفتی و گازی کمک کند.
وی تأکید کرد: اکنون که کشور با چالش تأمین بنزین و محدودیت منابع ارزی مواجه است، فرصت مناسبی است تا طرح گازسوز کردن خودروها بار دیگر مورد بازبینی قرار گیرد. باید مشخص شود چرا طرحی که برای اجرای آن سرمایه‌گذاری‌های زیادی صورت گرفته و زیرساخت‌های قابل توجهی ایجاد شده بود، به تدریج متوقف یا کم‌رمق شد. در صورت برطرف کردن مشکلات گذشته، حمایت از تولیدکنندگان تجهیزات، توسعه جایگاه‌های سوخت‌گیری و ارائه مشوق‌های مناسب به مصرف‌کنندگان، می‌توان این طرح را دوباره فعال کرد.
واردات بنزین راهکار نیست
او گفت: در نهایت، آنچه اهمیت دارد این است که دولت برای سبد سوخت حمل‌ونقل کشور یک برنامه روشن و پایدار داشته باشد. نمی‌توان هر زمان با کمبود بنزین مواجه شد به فکر واردات افتاد و در زمان دیگری بدون توجه به پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی، توسعه سوخت‌های جایگزین را کنار گذاشت. گازسوز کردن خودروها، به ویژه در ناوگان عمومی و تاکسیرانی، در صورت تأمین زیرساخت و رعایت استانداردهای ایمنی، می‌تواند یکی از راهکارهای مؤثر برای مدیریت مصرف سوخت باشد و لازم است احیای این ظرفیت با جدیت در دستور کار دولت قرار گیرد./
