به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، قیمت آمونیاک در بازار آمریکا طی ۱۰ ماه اخیر حدود ۴۶ درصد افزایش یافته است؛ رشدی که نشان میدهد پیامدهای بحران گاز دیگر به بازار سوخت و برق محدود نیست. کاهش تولید آمونیاک در ترینیداد و توباگو، یکی از تأمینکنندگان مهم بازار آمریکا، همزمان با اختلال در صادرات کود خاورمیانه، هزینه تأمین نهادههای کشاورزی را افزایش داده است. در این شرایط، حتی کاهش نسبی قیمت جهانی اوره نیز لزوماً به معنای ارزانتر شدن کود برای کشاورزان نیست.
بر اساس گزارش رویترز در دوم نوامبر، قیمت آمونیاک در آمریکا از حدود ۶۰۰ دلار برای هر تن در اواخر دی به نزدیک ۸۷۵ دلار رسیده است. این افزایش ۲۷۵ دلاری، معادل حدود ۴۶ درصد، در شرایطی رخ داده که کشاورزان آمریکایی با هزینه بالای سوخت و فشار بر درآمد محصولات کشاورزی روبهرو هستند.
در سوی دیگر بازار، دادههای اساندپی گلوبال نشان میدهد قیمت صادراتی اوره خاورمیانه پس از رسیدن به حدود ۹۱۰ دلار برای هر تن در تابستان، به حدود ۳۸۰ دلار کاهش یافته است. این دو روند نشان میدهند که کاهش قیمت یک محصول در یک منطقه، لزوماً کمبود و گرانی محصولات دیگر را در بازارهای مختلف برطرف نمیکند و آربیتراژ در این بازار سرعت زیادی ندارد.
چرا کمبود گاز تولید کود را مختل میکند؟
گاز طبیعی در صنعت کود نیتروژنی فقط سوخت کارخانه نیست؛ بلکه ماده اولیه تولید آمونیاک نیز محسوب میشود. آمونیاک پایه تولید محصولاتی مانند اوره است و افزایش قیمت گاز یا محدودیت دسترسی به آن میتواند مستقیماً ظرفیت تولید را کاهش دهد.
بر اساس برآورد انجمن بینالمللی کود، هزینه گاز طبیعی معمولاً ۶۰ تا ۸۰ درصد هزینه تولید کودهای نیتروژنی را تشکیل میدهد. بنابراین، کارخانهای که گاز را با قیمت بالاتر خریداری میکند، حتی بدون تغییر سایر هزینهها، با فشار قابلتوجهی بر بهای تمامشده روبهرو خواهد شد.
این وابستگی در ترینیداد و توباگو آشکار شده است. کاهش تولید داخلی گاز و محدودیت دسترسی به منابع جایگزین، فعالیت واحدهای تولید کود را تحت فشار قرار داده و شرکت نوتریِن نیز فعالیت واحد تولید کود نیتروژنی خود در این کشور را متوقف کرده است.
اهمیت این اتفاق برای آمریکا به جایگاه ترینیداد در زنجیره تأمین آمونیاک برمیگردد. این کشور پس از کانادا از تأمینکنندگان اصلی آمونیاک وارداتی آمریکا به شمار میرود. طبق گزارش رویترز، واردات آمریکا از ترینیداد در سال جاری حدود ۳۴ درصد کاهش یافته و افزایش عرضه از سایر منابع نتوانسته تمام این افت را جبران کند.
برای درک اثر اقتصادی افزایش قیمت، میتوان خرید هزار تن آمونیاک را در نظر گرفت. با قیمت ۶۰۰ دلار برای هر تن، ارزش این خرید ۶۰۰ هزار دلار است؛ در قیمت ۸۷۵ دلار، هزینه آن به ۸۷۵ هزار دلار میرسد. بنابراین، خریدار برای همان مقدار محصول ۲۷۵ هزار دلار بیشتر میپردازد. این محاسبه تنها تغییر هزینه خرید آمونیاک را نشان میدهد و شامل حمل، توزیع و سایر هزینههای تحویل به کشاورز نیست.
کاهش قیمت جهانی اوره چرا مشکل را حل نکرد؟
بازار کود امسال دو مرحله متفاوت را پشت سر گذاشته است. در ماههای نخست بحران خاورمیانه، محدودیت صادرات از منطقه خلیج فارس و افزایش قیمت گاز، بهای کودهای نیتروژنی را بهشدت بالا برد. سپس افزایش صادرات برخی تولیدکنندگان دیگر، از جمله چین، بخشی از کمبود را جبران کرد و قیمت جهانی اوره از اوج بهاری فاصله گرفت.
بر اساس گزارش اساندپی گلوبال، قیمت صادراتی اوره خاورمیانه از حدود ۹۱۰ دلار در اواخر بهار به ۳۸۰ دلار در پایان تابستان کاهش یافت؛ افتی نزدیک به ۵۸ درصد. با وجود این، چنین کاهشی به معنای بازگشت همه بازارهای کود به وضعیت عادی نیست.
نخست اینکه آمونیاک و اوره دو محصول متفاوتاند و قیمت آنها، اگرچه همبستگی دارد، اما الزاماً همزمان یا به یک اندازه تغییر نمیکند. دوم اینکه قیمت صادراتی یک منطقه با هزینه تحویل کود به کشاورز در کشور واردکننده تفاوت دارد. هزینه حمل، دسترسی به ارز، قراردادهای خرید، ذخایر موجود و شبکه توزیع میتوانند باعث شوند کاهش قیمت جهانی با تأخیر یا بهصورت محدود به مصرفکننده نهایی منتقل شود.
تفاوت میان کشورهای واردکننده نیز قابلتوجه است. هند توانسته بخشی از کمبود گاز طبیعی مایع مورد نیاز صنعت کود خود را با خرید محمولههای جایگزین جبران کند، اما این اقدام هزینه بیشتری به دولت تحمیل کرده است؛ زیرا قیمت بالاتر گاز، نیاز به یارانه برای حفظ قیمت کود را افزایش میدهد.
در بنگلادش، مسئله بحرانیتر بوده است. طبق گزارش اساندپی گلوبال، محدودیت دسترسی به گاز وارداتی از ابتدای جنگ آمریکا و ایران به توقف فعالیت چهار واحد از پنج کارخانه اوره این کشور منجر شده است. در چنین شرایطی، بحران انرژی علاوه بر افزایش قیمت کود، تولید داخلی آن را نیز محدود میکند.
گرانی کود چه زمانی به قیمت غذا منتقل میشود؟
اثر افزایش قیمت کود بر بازار مواد غذایی معمولاً فوری نیست. کشاورزان ممکن است بخشی از نهادههای مورد نیاز خود را پیشتر خریداری کرده باشند یا برای یک فصل از ذخایر موجود استفاده کنند. اما تداوم قیمتهای بالا میتواند در فصلهای بعد، هزینه کشت را افزایش دهد یا مصرف کود را کاهش دهد؛ موضوعی که در برخی محصولات به افت عملکرد و کاهش عرضه منجر میشود.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در چشمانداز اقتصادی سال ۲۰۲۶ برآورد کرده است که در یک سناریوی افزایش نزدیک به ۵۰ درصدی قیمت جهانی کود، همراه با شوک قیمت انرژی، قیمت کالاهای کشاورزی در مقایسه با سناریوی پایه بهطور متوسط حدود چهار درصد در سال ۲۰۲۶ و هشت درصد در سال ۲۰۲۷ بالاتر خواهد بود.
این ارقام پیشبینی قطعی افزایش قیمت غذا نیستند؛ بلکه نتیجه یک سناریوی مدلسازیشدهاند که نشان میدهد اثر شوک کود و انرژی میتواند با تأخیر و در چند فصل زراعی ظاهر شود. همچنین افزایش قیمت محصولات کشاورزی را نباید مستقیماً معادل افزایش قیمت خردهفروشی مواد غذایی دانست؛ زیرا فرآوری، حملونقل، دستمزد و سیاستهای حمایتی نیز بر قیمت نهایی اثر میگذارند.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد نیز در سپتامبر اعلام کرد که کشورهای خلیج فارس سهم مهمی در عرضه جهانی اوره و آمونیاک دارند و اختلال در تجارت این محصولات، امنیت غذایی کشورهای وابسته به واردات را تهدید میکند.
کاهش قیمت جهانی اوره پس از جهش بهاری، بخشی از فشار بازار را کم کرده است، اما تولیدکنندگانی که با کمبود گاز روبهرو هستند همچنان با محدودیت فعالیت و افزایش هزینه مواجهاند. برای کشاورزان نیز قیمت جهانی تنها یکی از عوامل تعیینکننده هزینه خرید کود است. به همین دلیل، پیامدهای بحران گاز ممکن است مدتها پس از کاهش قیمت برخی کودهای شیمیایی، در هزینه تولید محصولات کشاورزی باقی بماند./
