به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، پنج سد اصلی، چاه‌ها و منابع زیرزمینی هنوز آب پایتخت را تأمین می‌کنند، اما فاصله میان منابع موجود و الگوی مصرف، هر روز بیشتر خودنمایی می‌کند و درنتیجه این نگرانی را ایجاد کرده است که آیا تهران واقعاً به نقطه‌ای خواهد رسید که شیر آب باز شود و آبی در کار نباشد؟
پاسخ صاحبنظران فعلاً «نه» است، اما ادامه مسیر فعلی هم نمی‌تواند بدون هزینه باشد.
آخرین وضعیت پنج سد اصلی تهران یعنی امیرکبیر، لتیان، لار، طالقان و ماملو، از ذخیره‌ای حدود ۴۲۷ میلیون مترمکعب حکایت دارد.
در این میان امیرکبیر با ۷۸ درصد پرشدگی وضعیت متفاوتی دارد، اما لار تنها ۵ درصد، ماملو ۱۲ درصد، طالقان ۴۳ درصد و لتیان ۴۴ درصد پرشدگی دارند.
این اعداد در کنار کاهش بلندمدت ذخایر برخی سدها، نشان می‌دهد که تکیه صرف بر منابع سطحی نمی‌تواند پاسخگوی آینده آب پایتخت باشد.
البته تهران فقط از سد آب نمی‌گیرد، منابع زیرزمینی و صدها حلقه چاه نیز در تأمین آب این کلانشهر نقش دارند، همان منابعی که در سال‌های کم‌آبی، بخشی از فشار واردشده بر سدها را جبران می‌کنند.
اما همین‌جا یک نگرانی دیگر شکل می‌گیرد و آن اینکه، اگر برای جبران کاهش آب سطحی، فشار بر آبخوان‌ها بیشتر شود، مسئله فقط کمبود آب نخواهد بود، افت سطح آب زیرزمینی و فرونشست زمین نیز می‌تواند تشدید شود.
از سوی دیگر، مصرف آب تهران همچنان فاصله محسوسی با الگوی تعیین‌شده دارد.
سرانه مصرف حدود ۱۹۵ لیتر در شبانه‌روز عنوان شده، در حالی که الگوی مصرف ۱۳۰ لیتر است، یعنی حدود ۶۵ لیتر فاصله برای هر نفر در هر شبانه‌روز.
بر اساس اعلام آبفا، رساندن مصرف به الگو می‌تواند سالانه حدود ۳۵۵ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی ایجاد کند، عددی که در مقیاس منابع آبی تهران بسیار قابل توجه است؛ اما آیا راه‌حل فقط این است که مردم کمتر آب مصرف کنند؟
علی بختیار، مدیرعامل سابق آبفای تهران، در گفت‌وگو با انرژی مدیا در این باره گفت: مسئله آب تهران، با وجود همه دشواری‌ها، هنوز در نقطه‌ای نیست که راهی برای مدیریت آن وجود نداشته باشد و حتی بحث‌هایی مانند انتقال پایتخت یا جابه‌جایی جمعیت به دلیل مسئله آب، لزوماً پاسخ اصلی نیست و می‌توان با مدیریت منابع موجود، فشار بر منابع آبی تهران را کاهش داد.
وی در این میان روی یک منبع کمتر دیده‌شده تأکید می‌کند و آن چیزی نیست جز « پساب»: تهران شهری است که همزمان با مصرف آب، حجم بسیار بزرگی از پساب تولید می‌کند؛ آبی که اگر به‌درستی جمع‌آوری، تصفیه و وارد چرخه مصرف شود، می‌تواند بخشی از فشار موجود بر منابع آب زیرزمینی و سطحی را کاهش دهد.
جایگزینی پساب با چاه های کشاورزی
به گفته بختیار، در تهران باید به جای آنکه چاه‌های کشاورزی همچنان منبع برداشت آب باشند، در موارد قابل اجرا، پساب تصفیه‌شده جایگزین آنها شود.
این تغییر، از یک سو می‌تواند برداشت از آبخوان‌ها را کاهش دهد و از سوی دیگر، امکان بازگرداندن بخشی از منابع زیرزمینی به چرخه تأمین آب را فراهم کند.
او توضیح داد: مسئله فقط کشاورزی هم نیست. شهرداری تهران نیز برای استفاده از پساب در آبیاری برخی فضاهای سبز، از جمله مناطقی که تماس مستقیم مردم با آب وجود ندارد، تفاهم‌هایی با شرکت فاضلاب داشته است.
استفاده از پساب برای فضای سبز حاشیه بزرگراه‌ها یا برخی جنگل‌کاری‌ها، نمونه‌ای از همان تغییری است که می‌تواند آب باکیفیت‌تر را برای مصارف ضروری‌تر آزاد کند.
بختیار تاکید کرد: این نگاه نباید فقط به تهران محدود بماند.
از نظر او، مدیریت آب یک چرخه است،شرب، کشاورزی، صنعت، خدمات و بهداشت از یکدیگر جدا نیستند و اگر قرار باشد بحران آب مدیریت شود، همه این بخش‌ها باید همزمان در این چرخه دیده شوند.
مدیریت مهاجرت به پایتخت
مدیرعامل سابق آبفای تهران اضافه کرد: این در حالی است که مسئله تهران فقط به میزان ذخیره سدها خلاصه نمی‌شود. جمعیت پایتخت همچنان بالاست و بخشی از جذابیت‌های اقتصادی و شغلی تهران، مهاجرت و تمرکز جمعیت را تقویت می‌کند.
بختیار نیز بر همین نکته تأکید دارد که اگر جذابیت‌های تمرکزگرای تهران کاهش پیدا نکند، فشار جمعیتی بر منابع محدود آب نیز ادامه خواهد داشت.
با این حال، او معتقد است تهران نسبت به بسیاری از مناطق کشور، همچنان امکان مدیریت بیشتری دارد، مشروط به اینکه منابع موجود درست مدیریت شوند.
این صاحبنظر در عرصه «آب» یادآور شد: در واقع، سؤال اصلی شاید این نباشد که «اگر آب تهران تمام شد چه کنیم؟»، سؤال مهم‌تر این است که چرا باید اجازه دهیم به آن نقطه برسیم؟
تهدید خاموش کنونی
اما در سوی دیگر این معادله، یک ظرفیت قابل توجه وجود دارد، آبی که یک بار مصرف شده، الزاماً آبی از دست‌رفته نیست.
به گفته بختیار، اگر برداشت از آبخوان‌ها افزایش پیدا کند، مصرف همچنان بالاتر از الگوی تعیین‌شده بماند، جمعیت تهران بدون توجه به ظرفیت زیست‌محیطی آن افزایش یابد و پساب نیز به اندازه ظرفیت خود وارد چرخه مصرف نشود، مسئله از یک تنش آبی ساده فراتر خواهد رفت، افت آبخوان‌ها، فرونشست زمین، فشار بیشتر بر سدها و افزایش هزینه تأمین آب، حلقه‌های یک زنجیره خواهند شد.
تهران هنوز فرصت دارد
بختیار تأکید می‌کند: با مدیریت مناسب پساب و جایگزینی آن در بخش‌هایی از مصرف، می‌توان فشار بر منابع زیرزمینی را کاهش داد و از تشدید بحران جلوگیری کرد.
به اعتقاد او، مشکل آب تهران قابل مدیریت است، اما این مدیریت نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف و تغییر نگاه از «تأمین آب بیشتر» به «مدیریت کل چرخه آب» است.
او ادامه داد: بنابراین، احتمالاً بحران آب تهران از جایی که انتظارش را داریم شروع نمی‌شود. شاید بحران واقعی روزی نباشد که شیر آب را باز کنیم و آبی نیاید، بحران از جایی آغاز می‌شود که آب داشته باشیم، اما دیگر منبع قابل اتکایی برای جایگزین کردن آن نداشته باشیم.
در پایان وی خاطرنشان کرد: تهران هنوز فرصت دارد که پیش از رسیدن به آن نقطه، آب مصرف‌شده را دوباره به بخشی از چرخه آب برگرداند./
