بحران آب دیگر صرفاً مسئلهای زیستمحیطی نیست؛ امروز به یکی از جدیترین چالشهای اقتصادی و عملیاتی صنایع ایران تبدیل شده است. کاهش منابع آب قابل دسترس، افت کیفیت آبهای زیرزمینی، محدودیتهای تأمین آب و افزایش هزینههای بهرهبرداری، بسیاری از واحدهای صنعتی را با پرسشی اساسی مواجه کرده است: چگونه میتوان با منابع آبی محدود، تولید پایدار و باکیفیت را ادامه داد؟ این چالش در تابستان جدیتر میشود. راهکارهای مقطعی برای چنین مسئلهای کافی نیستند. طراحی مهندسی، تفکیک مصارف و انتخاب فناوری متناسب، بخشی از راهبرد پایداری تولید است. یک اشتباه رایج؛ تصفیه آب بدون شناخت دقیق نوع مصرف در بسیاری از واحدهای صنعتی، سیستمهای تصفیه بدون تفکیک دقیق نیازهای مصرفی طراحی شدهاند؛ درحالیکه آب موردنیاز بخشهای مختلف یک کارخانه کیفیت یکسانی ندارد. بااینحال، در برخی کارخانهها یک سیستم تقریباً یکسان برای همه مصارف در نظر گرفته میشود. تفکیک مصارف، گام نخست کاهش هزینه و افزایش بهرهوری است. اسمز معکوس صنعتی؛ از یک تجهیز تا قلب مدیریت آب صنعتی فناوری اسمز معکوس (Reverse Osmosis یا RO) با استفاده از غشاهای نیمهتراوا، بخش قابلتوجهی از املاح محلول و ناخالصیهای آب را حذف میکند و یکی از راهکارهای مهم تأمین آب باکیفیت در صنایع است. بااینحال، نصب دستگاه RO بهتنهایی به معنای برخورداری از یک سیستم اصولی نیست. انتخاب نادرست غشا، پیشتصفیه نامناسب، تعیین اشتباه فشار و دبی و بیتوجهی به ترکیبات شیمیایی آب میتواند مصرف انرژی را افزایش دهد، موجب گرفتگی غشاها شود و ظرفیت تولید را کاهش دهد. در نتیجه هزینه تعمیر و نگهداری نیز بالا میرود. بازیابی آب؛ فرصتی برای کاهش وابستگی به منابع تازه یکی از فرصتهای مدیریت آب صنعتی، بررسی جریانهای دورریز و امکان استفاده مجدد از آنهاست. در برخی کارخانهها بخشی از آب مصرفشده یا جریان تغلیظشده خروجی RO بدون ارزیابی کافی از چرخه مصرف خارج میشود. فناوریهای غشایی و سیستمهای RO با طراحی ویژه برای آبهای شور، در پروژههای مناسب میتوانند به بازیابی آب کمک کنند. انتخاب فناوری باید با توجه به آنالیز آب، پیشتصفیه لازم، فشار عملیاتی و کیفیت هدف صورت گیرد. نگاه مهندسی، جریان دورریز را پیش از هر تصمیمی از نظر ظرفیت بالقوه تأمین آب بررسی میکند. چنین ارزیابیای میتواند وابستگی به منابع تازه و هزینه تأمین آب را کاهش دهد. تابستان؛ زمانی که ضعف طراحی آشکارتر میشود در ماههای گرم، افزایش دمای آب ورودی، تغییر کیفیت منابع، بار حرارتی تجهیزات و رشد تقاضا میتواند عملکرد سیستمهای تصفیه را تحت تأثیر قرار دهد. در سیستم RO، دما بر عملکرد غشا و فشار موردنیاز اثر میگذارد. تغییر کیفیت آب خام و نوسان شرایط بهرهبرداری نیز احتمال رسوبگذاری و گرفتگی غشا را افزایش میدهد. کارخانهای که سیستم آن بدون توجه به تغییرات فصلی طراحی شده باشد، بیشتر در معرض افت عملکرد، افزایش هزینههای عملیاتی و اختلال در تأمین آب قرار میگیرد؛ بنابراین محاسبات مهندسی باید علاوه بر شرایط فعلی، تغییرات فصلی، وضعیتهای بحرانی و نیازهای آتی کارخانه را نیز در نظر بگیرند.
مشکل آب در صنایع ایران؛ چرا طراحی اصولی سیستم تصفیه آب به یک ضرورت صنعتی تبدیل شده است؟
آب
