به نظر می رسد که شهریور هم قرار است به تاریخ های مهم بنزینی کشور اضافه شود. فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت به تازگی گفته که «ما نیازمند اتخاذ راهبردهای موثر و جدید در حوزه مدیریت مصرف بنزین هستیم؛ چراکه به دلیل فاصله میان قیمت واقعی بنزین و نرخ عرضه آن به مردم، دولت در حال حاضر یارانه سنگینی را در این بخش پرداخت می‌کند.»
از طرفی مالک شریعتی عضو کمیسیون انرژی مجلس که پیش از این در شبکه ایکس از افزایش قیمت سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان از ابتدای مرداد خبر داده بود حالا در گفت وگو با خبرنگار انرژی مدیا می گوید که «دولت تصمیماتی را در حوزه بنزین گرفته که در شهریور اجرایی خواهد شد.»
او که نفع عده ای خاص را در توزیع غیر عادلانه سوخت می داند، سخنان خود را اینگونه ادامه می دهد: "مجلس مخالف افزایش قیمت بنزین است اما بر اساس قانون هدفمند سازی یارانه ها دولت اجازه تغییر قیمت بنزین را دارد اما توصیه ما استفاده از سیاست های غیر قیمتی است."
اما احتمال افزایش قیمت بنزین به ۱۰ هزار تومان در شرایطی سرو صدای زیادی به پا کرده که هاشم اورعی، کارشناس انرژی می گوید "بنزین ۱۰ و حتی ۱۶ هزار و ۵۰۰ تومانی نمی تواند مشکل ناترازی سوخت در کشور ما را حل کند."
او که معتقد است مردم نقش زیادی در این ناترازی و اضافه مصرف ندارند، در گفت وگو با خبرنگار ما ادامه می دهد: "سوال من است آیا مردم بنزین را می نوشند یا می خورند که گمان می کنیم آنها زیاده روی کرده اند؟! انحصار در تولید خودرو و کیفیت پایین تولیدات داخلی باعث شده که سرانه مصرف سوخت در کشور دو تا سه برابر استانداردهای دنیا باشد. وقتی خودروی داخلی پر مصرف بوده و سیستم حمل و نقل عمومی ضعیف؛ چطور از مردم انتظار داریم که مصرف خود را کاهش دهند؟!"
افزایش قیمت بنزین سیاست شکست خورده دولت ها برای مدیریت مصرف
مسئولین دولتی تا حالا به صورت صریح و شفاف اعلام نکرده اند که دولت برای مدیریت مصرف سوخت چه برنامه ای دارد؛ با این وجود احتمال تغییرات قیمتی بسیار زیاد است. در حالی گمان می رود که طی روزهای آینده سوخت با قیمت های جدیدی در جایگاه ها عرضه شود که بهارستان نشین ها می گویند دولت باید به دنبال اجرای سیاست های غیر قیمتی باشد.
مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس که معتقد است سیاست های قیمتی در تجربه های قبلی با شکست مواجه شده ، در این باره می گوید: "در سال های گذشته بارها به دنبال مدیریت مصرف از طریق گران کردن بودیم اما دیدیم که چطور سیاست افزایش یارانه نقدی با افزایش قیمت بنزین شکست خورد. درآبان ۹۸ هم رشد قیمت بنزین با شکست همراه شد. سال گذشته هم نرخ سوم بنزین با دو هدف کاهش استفاده از کارت سوخت جایگاه داران و کاهش مصرف اجرایی شد اما متاسفانه هیچ کدام از این دو هدف محقق نشد."
او می افزاید: "به همین دلیل ما از دولت می خواهیم که سیاست های قیمتی را کنار گذاشته و سیاست های غیر قیمتی را دنبال کند. تنوع بخشی به سبد سوختی در کشور، افزایش استفاده از سی ان جی ، اضافه کردن ال پی جی به سبد سوختی کشور و برقی سازی خودروها اقداماتی است که می تواند مصرف بنزین را در کشور کاهش دهد."
کارشناس انرژی: هیچ راهکار کوتاه مدتی وجود ندارد
صرف نظر از اما و اگرها در خصوص اجرای سیاست های غیر قیمتی برای کنترل مصرف بنزین، اما سوال اینجاست که این طرح ها تا چه اندازه قابلیت اجرایی شدن در کوتاه مدت و مقابله با بحران بنزین را دارند و چطور می توان از بار مالی سنگینی که ناترازی بنزین به کشور تحمیل می کند، کم کرد؟
اورعی، کارشناس انرژی معتقد است که هیچ راهکار کوتاه مدتی برای این بحران وجود ندارد و باید طی یک برنامه پنج ساله به سمت واقعی سازی قیمت انرژی در کشور حرکت کنیم: "باید شرایطی را فراهم کنیم که بهای انرژی در کشور دست کم به اندازه نرخ تورم در هر سال افزایش یابد. در کشوری که تورم بیش از ۵۰ درصدی دارد، وقتی قیمت انرژی همه ساله به این اندازه افزایش نمی یابد، به معنای این است که ما هر سال بهای سوخت را ۵۰ درصد ارزان تر می کنیم."
این استاد دانشگاه صنعتی شریف با بیان اینکه باید به دنبال اصلاح مساله خودروسازی و دولت زدایی از این صنعت باشیم، می افزاید: "هم زمان با اصلاحات قیمتی باید دستگاه های دیگر به خصوص وزارت صمت و خودروسازان و شهرداری ها را موظف به ایجاد زیر ساخت های لازم برای کاهش مصرف کنیم."
توزیع بنزین در بستر کالا برگ !
برخلاف کارشناسان انرژی اما برخی از بهارستان نشین ها معتقدند که در کوتاه مدت هم می توان با اجرای سیاست های غیر قیمتی مصرف را کاهش داد. مالک شریعتی در این باره گفته که اگر در کوتاه مدت تولید کفاف تقاضای بازار را نمی دهد باید به دنبال توزیع عادلانه سهمیه بنزین بدون افزایش قیمت رفت. از طرفی باید بستر مبادله بین مردم را نیز فراهم کنیم.
او در پاسخ به این سوال که آیا بستر لازم برای ایجاد بازار و مبادله بنزین و توزیع عادلانه سهمیه در کشور وجود دارد، اعلام کرد: "کالا برگ را دولت به خوبی توزیع می کند و اکثریت ایرانی ها از آن استفاده می کنند. به نظر من بستر خوبی در حساب های بانکی مردم وجود دارد. بنزین هم می تواند به این کالاها اضافه شود؛ با این تفاوت که امکان تبادل را نیز باید به مردم بدهیم."
او همچنین در پاسخ به این ادعا که زیر ساخت های موجود برای توزیع عادلانه بنزین در کشور فراهم نیست، گفت: "هر کس که می گوید نمی شود، نمی خواهد که این طرح اجرا شود و به طور حتم منافعی در این کار برای او وجود دارد. به نظر من مخالفت با این کار یا جهالت است یا نفوذ. آدم های جاهل یا نفوذی باید کنار بروند. هر کس نمی تواند سیاست های عادلانه را انجام دهد، باید کنار برود."
هزینه واردات هر لیتر بنزین حداقل ۹۵ هزار تومان، فروش ۵۰۰۰ تومان
کسری بنزین به حدود ۱۴ میلیون لیتر رسیده است. آنگونه که مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی گفته، مقدار مصرف بنزین در تیر امسال به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده، در حالیکه که تولید ما حدود ۱۲۱ میلیون لیتر است. دولت برای جبران این کسری ناچار است که هزینه سنگینی را بپردازد.
هاشم اورعی، کارشناس انرژی نیز در این باره به انرژی مدیا می گوید: "قیمت تمام شده واردات هر لیتر بنزین ۵۰ تا ۶۰ سنت است. اگر ارزش دلار را هم حدود ۱۹۰ هزار تومان در نظر بگیریم، متوجه می شویم که تامین هر لیتر از این کسری حداقل ۹۵ هزار تومان برای دولت آب می خورد. در واقع دولت روزانه حدود ۱۳۳۰ میلیارد تومان برای تامین این ۱۴ میلیون لیتر کسری هزینه می کند که در روزهای آینده به دلیل افزایش تقاضا به طور قطع بیشتر هم خواهد شد."
او می گوید: "البته باید به این بار مالی، دردسرها و سختی های واردات و تامین بنزین در شرایط جنگی و محاصره دریایی را هم اضافه کرد؛ چراکه به طور قطع تامین سوخت از خارج از مرزهای کشور ممکن است تبعات دیگری هم داشته باشد و دولت برای این کار مجبور شود به پرداخت هزینه های بیشتری تن دهد."
همگی به خوبی می دانیم که رشد قیمت بنزین روی تابلوی جایگاه های سوخت کشور متوقف نمی شود و خیلی زود اثرات تورمی آن به سایر بخش ها سرایت می کند. سوال اینجاست در شرایطی که هیچ زیر ساختی برای کاهش مصرف وجود ندارد، افزایش چند هزار تومانی قیمت بنزین چقدر می تواند به حل مساله ناترازی کمک کرده و جلوی رشد مصرف را بگیرد؟!
