به گزارش انرژی مدیا، با آغاز موج سرما و رشد تصاعدی مصرف گاز، صنایع کشور بار دیگر در برابر یک پرسش راهبردی و حیاتی قرار گرفتهاند؛ اینکه در صورت افت فشار شبکه سراسری و قطع جریان گاز، سازوکار تولید تا چه میزان تابآوری دارد و بهرهبرداری اجباری از سوختهای مایع جایگزین، چه هزینههای مضاعفی را بر چرخه مالی، زنجیره تأمین، ایمنی کارخانهها و در نهایت شاخص کیفیت هوای کلانشهرها تحمیل خواهد کرد. این چالش بهویژه برای صنایع انرژیبر و فرآیندی که وابستگی ساختاری به گاز دارند، ابعادی فراتر از تغییر سوخت ساده دارد.
بر اساس تازهترین گزارش رسمی شرکت ملی گاز ایران، میزان مصرف گاز بخش خانگی، تجاری و صنایع غیرعمده در ۲۴ ساعت گذشته به ۴۸۱ میلیون مترمکعب رسیده که حاکی از سهم ۶۸ درصدی این بخش از کل تولید روزانه ۷۰۹ میلیون مترمکعبی گاز در کشور است. این ارقام نشاندهنده سالی فوقالعاده سخت و پرتنش در مدیریت تراز انرژی است؛ بهطوریکه دستکم ۱۱ استان در خط مقدم افت فشار قرار دارند و استانهای مازندران، گلستان و خراسان شمالی با گستردهترین ریسک قطعی مواجهند.
چالش صنایع گازبر؛ فراتر از خاموشی مشعلها
آثار تحدید دسترسی به گاز در زنجیره تولید کشور یکنواخت نیست. در حالی که برای برخی از صنایع، گاز صرفاً منبعی برای ایجاد حرارت است، در بخش قابلتوجهی از صنایع بنیادین نظیر فولادسازی، سیمان، شیشه، کاشی و سرامیک و مجتمعهای پتروشیمی، متان بهعنوان خوراک اصلی یا عنصر حیاتی در واکنشهای شیمیایی مصرف میشود. بنابراین، نمیتوان با یک نسخه کلی، تعبیه مخازن گازوئیل یا مازوت را پایان وابستگی فنی کارخانهها به شبکه گاز تلقی کرد.
غافلگیری ناشی از قطع ناگهانی جریان گاز، به توقف زنجیره ارزش، تخریب نسوزها و شوک حرارتی به تجهیزات، افت جدی کیفیت محصولات و تحمیل هزینههای سنگین برای راهاندازی مجدد منجر میشود. از این رو، ارزیابی واقعی تابآوری بنگاههای تولیدی باید فراتر از سیاهه اسمی واحدهای دارای سوخت دوم باشد؛ سنجش دقیق توان عملیاتی برای تولید مستمر بدون گاز، برآورد واقعی ذخایر موجود در مخازن و قابلیت بازتأمین در شرایط یخبندان، نیازمند راستیآزمایی مستمر است.
سوخت دوم؛ چالشهای ایمنی، لجستیک و هزینههای پنهان
وجود مخازن ذخیره سوخت به خودی خود ضامن پایداری تولید نیست. آمادهبهکاری مشعلهای دوگانهسوز، خطوط انتقال، پمپها و تجهیزات کنترلی باید پیش از ورود به بحران آزموده شوند. از سوی دیگر، مسائلی چون ظرفیت تخلیه، راههای دسترسی ناوگان حملونقل جادهای در برف و سرما و مجوزهای قانونی، ریسکهای جدی زنجیره تأمین سوخت مایع به شمار میروند.
موضوع بازرسی فنی مخازن، ایمنی در برابر حریق، مهار نشتیها و آموزش اپراتورها در کنار برآورد اقتصادی هزینههای سرسامآور جابهجایی و نگهداری سوخت جایگزین، بخش لاینفک این فرآیند است. افزون بر این، برای گروهی از واحدهای حساس، سوخت مایع صرفاً محافظی برای نگهداری خطوط در دمای بحرانی است، نه عامل تداوم ظرفیت اسمی تولید؛ تمایزی بنیادین که سیاستگذاران حوزه انرژی باید در توزیع سهمیهها لحاظ کنند.
هوای کلانشهرها؛ خط قرمز تصمیمگیریهای اضطراری
استقرار بخش عمدهای از کارخانهها و قطبهای صنعتی در حاشیه کلانشهرها، شیفت مصرف به سمت سوختهای سنگین را به معضلی زیستمحیطی تبدیل میکند. با تشدید پدیده وارونگی دما (اینورژن) در نیمه دوم سال، سوزاندن مازوت و گازوئیل با سولفور بالا، بار آلایندگی را به اوج میرساند. ایجاد توازن میان حفظ چرخهای اقتصاد و صیانت از سلامت شهروندان، مستلزم نظارت آنلاین بر خروجی دودکشها، تنظیم فرآیندهای احتراق و استانداردسازی سوختهای تحویلی است.
در سوی مقابل، سهم مشارکت عمومی در اصلاح الگوی مصرف انکارناپذیر است؛ طبق محاسبات فنی، تنها یک درجه کاهش دمای رفاه در ساختمانها و منازل، پتانسیل آزادسازی حجم گازی معادل یک فاز پارس جنوبی را دارد. هرچند تکیه صِرف بر رفتار مصرفکننده، راهحل ساختاری برای جبران کسری زیرساختهای بالادستی نیست، اما عبور کمخسارت از زمستان امسال مستلزم شفافیت کامل دولت در اطلاعرسانی پیشدستانه، پایش میدانی تجهیزات کارخانهها و همافزایی همگانی است./
