به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، بر اساس اعلام شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، نرخ سوم بنزین از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ از پنج هزار به ۱۰ هزار تومان افزایش یافت؛ با این حال، سهمیههای ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتری با نرخ ۳۰۰۰ تومان برای خودروهای مشمول بدون تغییر باقی ماند. در مقابل، نرخ فروش CNG به مصرفکننده حدود ۴۵۳ تومان برای هر مترمکعب، معادل تقریبی ۶۵۰ تومان برای هر کیلوگرم اعلام شده است.
این اختلاف قیمت، سی ان جی را به گزینهای ارزانتر برای رانندگان خودروهای دوگانهسوز تبدیل میکند؛ هرچند مقایسه قیمت یک لیتر بنزین با یک کیلوگرم گاز بهتنهایی معیار دقیقی نیست. آنچه اهمیت دارد، هزینهای است که راننده برای پیمودن مسافتی مشخص پرداخت میکند.
هزینه ۱۰۰ کیلومتر رانندگی با بنزین و گاز چقدر است؟
مصرف سوخت خودرو به نوع موتور، وضعیت فنی، ترافیک و شیوه رانندگی بستگی دارد. در یک محاسبه نمونه، اگر خودرویی در هر ۱۰۰ کیلومتر هشت لیتر بنزین مصرف کند، هزینه پیمایش این مسافت با بنزین ۱۵۰۰ تومانی ۱۲ هزار تومان، با بنزین ۳۰۰۰ تومانی ۲۴ هزار تومان و با نرخ سوم ۱۰ هزار تومانی ۸۰ هزار تومان خواهد بود.
برای سی ان جی نیز میتوان بازه تقریبی هشت تا ۱۳ کیلومتر پیمایش به ازای هر کیلوگرم گاز سی ان جی را در نظر گرفت. بر این اساس، مصرف خودرو در هر ۱۰۰ کیلومتر حدود ۷٫۷ تا ۱۲٫۵ کیلوگرم خواهد بود. با فرض نرخ ۶۵۰ تومان برای هر کیلوگرم، هزینه سوخت این مسافت بین پنج هزار تا هشت هزار و ۱۲۵ تومان برآورد میشود.
محاسبات جدول فوق بر اساس مصرف فرضی هشت لیتر بنزین در هر ۱۰۰ کیلومتر و بازه تخمینی پیمایش با CNG انجام شده است و نتیجه آزمون فنی یک خودروی مشخص نیست.
بر اساس این محاسبات، هزینه مستقیم سوخت با CNG در مقایسه با بنزین نرخ سوم حدود ۹۰ تا ۹۴ درصد کمتر است. حتی در مقایسه با بنزین ۱۵۰۰ تومانی نیز گاز طبیعی فشرده هزینه کمتری دارد، هرچند اختلاف آن بهمراتب محدودتر است.
این تفاوت برای رانندگانی که مسافت زیادی طی میکنند اهمیت بیشتری پیدا میکند. برای نمونه، خودرویی با پیمایش ماهانه سه هزار کیلومتر، در صورت مصرف هشت لیتر بنزین در هر ۱۰۰ کیلومتر، برای خرید بنزین نرخ سوم به دو میلیون و ۴۰۰ هزار تومان نیاز دارد. هزینه CNG برای همین مسافت، با فرض مصرف یادشده، حدود ۱۵۰ تا ۲۴۴ هزار تومان خواهد بود. البته این صرفهجویی تنها زمانی تحقق مییابد که تمام مسافت با CNG طی شود و راننده واقعاً بهجای بنزین نرخ سوم از گاز استفاده کند.
چرا مصرف CNG با وجود اختلاف قیمت کاهش یافته است؟
آمار شرکت ملی پخش نشان میدهد ایران حدود چهار میلیون و ۳۰۰ هزار خودروی دوگانهسوز و نزدیک به ۲۵۰۰ جایگاه عرضه CNG دارد. ظرفیت اعلامشده این جایگاهها حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز است، اما مصرف فعلی به حدود ۱۴ میلیون مترمکعب میرسد. به این ترتیب، میزان استفاده از ظرفیت اسمی جایگاهها حدود ۳۵ درصد است.
البته این نسبت به معنای آن نیست که تمام ظرفیت باقیمانده در هر شهر و هر ساعت از شبانهروز قابل استفاده است؛ توزیع جغرافیایی جایگاهها، ظرفیت شبکه گاز و محدودیتهای عملیاتی میتوانند دسترسی واقعی را کاهش دهند.
مصرف روزانه سی ان جی در سالهای ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ حدود ۲۳ تا ۲۴ میلیون مترمکعب اعلام شده بود. مقایسه این رقم با مصرف فعلی نشان میدهد استفاده از گاز در بخش حملونقل نسبت به اوج پیشین حدود ۳۹ تا ۴۲ درصد کاهش یافته است.
این افت را نمیتوان صرفاً با قیمت سوخت توضیح داد. هزینه تعمیر و نگهداری تجهیزات گازسوز، نیاز به بازرسی و آزمون دورهای مخزن، کاهش فضای بار، تفاوت عملکرد موتور و دسترسی به جایگاههای مناسب از عواملی هستند که بر انتخاب رانندگان اثر میگذارند. برای خودروهایی که از ابتدا دوگانهسوز تولید نشدهاند، هزینه تبدیل نیز باید در محاسبه صرفه اقتصادی لحاظ شود.
همچنین همه رانندگان با نرخ سوم بنزین سوختگیری نمیکنند. طبق اعلام شرکت ملی پخش، بخش عمده نیاز بنزینی خودروهای مشمول از طریق سهمیههای اول و دوم تأمین میشود. بنابراین، مقایسه CNG با بنزین ۱۰ هزار تومانی بیشترین اختلاف هزینه را نشان میدهد، نه لزوماً صرفهجویی واقعی تمام مالکان خودروهای دوگانهسوز.
بازگشت مصرف CNG چه اثری بر مصرف بنزین دارد؟
مزیت اقتصادی سی ان جی برای راننده روشن است، اما بررسی آن از نگاه اقتصاد کشور به محاسبات دیگری نیاز دارد. جایگزینی بنزین با گاز میتواند بخشی از تقاضای بنزین را کاهش دهد، اما در مقابل، مصرف گاز طبیعی و هزینه فشردهسازی، انتقال و عرضه آن افزایش مییابد.
مدیرعامل شرکت ملی پخش در شهریور اعلام کرد هر مترمکعب CNG از نظر کاربرد در خودرو تقریباً جایگزین یک لیتر بنزین میشود. اگر مصرف روزانه سی ان جی از سطح فعلی ۱۴ میلیون مترمکعب به اوج پیشین ۲۴ میلیون مترمکعب بازگردد، مصرف این سوخت روزانه ۱۰ میلیون مترمکعب افزایش خواهد یافت.
با فرض نسبت جایگزینی یک مترمکعب CNG به یک لیتر بنزین، این افزایش میتواند مصرف بنزین را تا حدود ۱۰ میلیون لیتر در روز کاهش دهد؛ رقمی معادل ۳٫۶۵ میلیارد لیتر در سال، در صورت تداوم این سطح مصرف در تمام روزهای سال.
این عدد ظرفیت بالقوه جایگزینی سوخت را نشان میدهد، نه صرفهجویی تحققیافته. برای محاسبه منفعت خالص اقتصادی باید هزینه تأمین گاز، برق مصرفی تجهیزات فشردهسازی، نگهداری جایگاهها، سرمایهگذاری مورد نیاز و ارزش اقتصادی بنزین آزادشده نیز بررسی شود. همچنین در اوج مصرف زمستانی، افزایش سهم حملونقل از گاز مصرفی میتواند تأمین گاز سایر بخشها را با محدودیت روبهرو کند.
با وجود این محدودیتها، فاصله میان ظرفیت اسمی جایگاهها و مصرف فعلی نشان میدهد افزایش استفاده از CNG لزوماً به احداث گسترده جایگاههای جدید وابسته نیست. بخشی از ظرفیت موجود بدون استفاده مانده و افزایش مصرف میتواند از طریق بهبود دسترسی، رفع مشکلات فنی و تشویق مالکان خودروهای دوگانهسوز به استفاده مجدد از گاز دنبال شود.
در نهایت، سی ان جی با نرخهای فعلی همچنان از نظر هزینه مستقیم سوخت برای رانندگان ارزانتر از بنزین است؛ بهویژه برای کسانی که پیمایش بالایی دارند یا ناچارند بنزین نرخ سوم خریداری کنند. اما میزان صرفهجویی واقعی هر راننده به مصرف خودرو، سهمیه بنزین در دسترس و هزینه نگهداری سیستم گازسوز بستگی دارد. در سطح ملی نیز بازگشت مصرف CNG به سطوح پیشین میتواند تقاضای بنزین را کاهش دهد، اما ارزش اقتصادی این جایگزینی تنها با محاسبه هزینه تأمین و مصرف هر دو سوخت مشخص میشود./
