به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، سال آبی ۱۴۰۵ در شرایطی آغاز شده که میانگین بارش کشور از ابتدای مهر تا نیمه آبان، حدود ۴۱ درصد بالاتر از میانگین بلندمدت قرار گرفته است. با این حال، بهبود شاخص کشوری به معنای بهبود یکسان وضعیت بارش در همه مناطق نیست. در حالی که بخشهایی از غرب و مرکز کشور بارندگی قابلتوجهی را تجربه کردهاند، استانهای شرقی و جنوبشرقی همچنان با کمبود بارش مواجهاند و حتی در دو استان شمالی گیلان و مازندران نیز میزان بارندگی از میانگین بلندمدت کمتر بوده است. به این ترتیب، اگرچه تصویر کلی بارش کشور در مقایسه با سال گذشته بهبود محسوسی نشان میدهد، اما توزیع جغرافیایی بارش همچنان از شکاف معناداری حکایت دارد.
بر اساس گزارش شماره ۴۶ مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی، میانگین بارش کشور از ابتدای سال آبی تا ۱۶ آبان به ۲۲.۳ میلیمتر رسیده است؛ در حالی که میانگین بلندمدت این دوره ۱۵.۸ میلیمتر بوده است. به این ترتیب، کشور در ۴۶ روز نخست سال آبی حدود ۶.۵ میلیمتر بیشتر از نرمال بارش دریافت کرده است.
روند بارندگی در هفتههای اخیر نیز بر بهبود این شاخص اثر گذاشته است. طی هفت روز منتهی به ۱۶ آبان، میانگین بارش کشور به ۱۴.۲ میلیمتر رسیده، در حالی که میانگین بلندمدت این بازه ۵.۶ میلیمتر بوده است. بارش ثبتشده در این هفته حدود ۱۵۳ درصد بیشتر از نرمال است. همچنین از ابتدای آبان تاکنون ۱۶.۴ میلیمتر بارندگی در کشور ثبت شده که ۶۲ درصد بالاتر از میانگین بلندمدت این دوره قرار دارد. این ارقام نشان میدهد بخش قابلتوجهی از بارش ثبتشده در سال آبی جاری، در هفتههای اخیر رخ داده است.
غلبه بارش در پهنه غربی
توزیع استانی بارشها نشان میدهد کانون اصلی بارندگیهای ابتدای سال آبی در پهنه غربی و مرکزی کشور قرار داشته است. چهارمحال و بختیاری با ثبت ۱۱۳.۸ میلیمتر بارش، در صدر استانهای پربارش ایستاده است. پس از آن لرستان با ۹۸.۳ میلیمتر، گلستان با ۸۵.۲ میلیمتر و کهگیلویه و بویراحمد با ۷۹.۵ میلیمتر قرار دارند. مازندران، البرز و کردستان نیز به ترتیب ۷۸.۲، ۷۶.۴ و ۷۳.۵ میلیمتر بارش دریافت کردهاند.
با این حال، مقایسه بارش استانها با میانگین بلندمدت تصویر دقیقتری از وضعیت موجود ارائه میدهد. در این مقایسه، قم با ۱۳۸ درصد، مرکزی با ۱۳۶ درصد، هرمزگان با ۱۱۵ درصد و بوشهر با ۱۱۳ درصد افزایش نسبت به نرمال، بیشترین فاصله مثبت را ثبت کردهاند. البرز، لرستان، تهران و قزوین نیز به ترتیب ۹۸، ۸۸، ۸۳ و ۸۰ درصد بیشتر از میانگین بلندمدت بارش داشتهاند.
در مقابل، هفت استان کشور همچنان پایینتر از میانگین بلندمدت قرار دارند. بخش مهمی از این استانها در شرق و مرکز کشور واقع شدهاند؛ جایی که بارشهای اخیر هنوز نتوانستهاند کسری بارندگی را جبران کنند. خراسان جنوبی با ۱.۳ میلیمتر، خراسان رضوی با ۲.۲ میلیمتر، یزد با ۰.۵ میلیمتر و سیستان و بلوچستان با ۲.۶ میلیمتر بارش، از کمبارشترین استانهای کشور در این دوره بودهاند. میزان بارش در این استانها به ترتیب ۴۳، ۷۵، ۸۳ و ۲۴.۵ درصد کمتر از نرمال است. سمنان نیز با ۶.۹ میلیمتر بارندگی، حدود ۶ درصد پایینتر از میانگین بلندمدت قرار دارد.
شکاف بارشی در سواحل خزر
یکی از نکات قابلتوجه در گزارش هواشناسی، قرارگرفتن گیلان و مازندران در جمع استانهای دارای کسری بارش است. این دو استان با وجود ثبت بارندگی قابلتوجه از نظر مقدار مطلق، به دلیل برخورداری از میانگین بلندمدت بالاتر، همچنان با فاصله منفی نسبت به وضعیت نرمال مواجهاند. گیلان در این دوره ۱۱۳.۸ میلیمتر بارش دریافت کرده، در حالی که میانگین بلندمدت آن ۱۸۵.۹ میلیمتر بوده است. در مازندران نیز بارش ۷۸.۲ میلیمتری در برابر میانگین بلندمدت ۱۱۴.۱ میلیمتری قرار گرفته است. به این ترتیب، کسری بارش این دو استان به ترتیب به ۳۸.۸ و ۳۱.۵ درصد میرسد.
این وضعیت نشان میدهد ارزیابی بارش صرفاً بر اساس مقدار ثبتشده نمیتواند تصویر دقیقی از وضعیت اقلیمی مناطق ارائه دهد. برای استانهایی که بهطور معمول بارندگی بیشتری دریافت میکنند، حتی بارش چند ده میلیمتری نیز ممکن است برای جبران فاصله با میانگین بلندمدت کافی نباشد.
فاصله با سال گذشته
مقایسه عملکرد بارشی کشور با سال گذشته، تفاوت چشمگیر دو دوره را نشان میدهد. در همین بازه زمانی از سال آبی گذشته، میانگین بارش کشور تنها ۲.۱ میلیمتر ثبت شده بود؛ رقمی که در سال جاری به ۲۲.۳ میلیمتر رسیده است. به این ترتیب، میزان بارش کشور در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته تقریباً ۱۰ برابر شده است.
در سطح استانی نیز چهارمحال و بختیاری و لرستان از بیشترین اختلاف مثبت با سال گذشته برخوردارند. قزوین، کهگیلویه و بویراحمد و البرز نیز در میان استانهایی قرار دارند که به دلیل ناچیزبودن بارش سال گذشته، امسال افزایش قابلتوجهی را تجربه کردهاند. در مقابل، اختلاف بارش گیلان و مازندران با سال گذشته کمتر است؛ چراکه این دو استان در دوره مشابه سال قبل نیز به ترتیب ۴۱.۵ و ۲۷.۷ میلیمتر بارش دریافت کرده بودند.
آغاز سال، نه پایان خشکسالی
با وجود بهبود شاخص بارش، هنوز نمیتوان درباره وضعیت منابع آب کشور بر مبنای عملکرد ۴۶ روز نخست سال آبی قضاوت کرد. مطابق دادههای گزارش، میانگین بارش سالانه کشور حدود ۲۳۳.۷ میلیمتر است و بارش ثبتشده تاکنون تنها ۹.۵ درصد از این مقدار را پوشش میدهد. به عبارت دیگر، با وجود ثبت بارش بالاتر از نرمال در ابتدای سال، بخش عمده بارندگی مورد انتظار همچنان باید در ماههای پیشرو تأمین شود.
از نظر سهم بارش دریافتی از میانگین سالانه نیز اختلاف استانی قابلتوجه است. مرکزی با تأمین ۲۱.۵ درصد، البرز با ۲۰.۴ درصد و قزوین با ۱۹.۹ درصد در جایگاههای نخست قرار دارند. در سوی دیگر، یزد تنها ۰.۶ درصد، خراسان رضوی ۱.۱ درصد و خراسان جنوبی ۱.۳ درصد از بارش سالانه خود را دریافت کردهاند. سهم سیستان و بلوچستان نیز به ۲.۶ درصد محدود مانده است.
اهمیت این تفاوتها زمانی بیشتر میشود که بارش را نه صرفاً بهعنوان یک شاخص هواشناسی، بلکه بهعنوان یکی از متغیرهای اثرگذار بر وضعیت منابع آب ارزیابی کنیم. بارندگیهای متمرکز و شدید، لزوماً به معنای افزایش متناسب ذخایر آب زیرزمینی و سطحی نیستند و میزان نفوذ آب به خاک، وضعیت پوشش گیاهی، ویژگیهای حوضههای آبریز و نحوه توزیع زمانی بارش نیز در پیامد آبی این رویدادها نقش دارند. از سوی دیگر، بارشهای شدید در مناطق مستعد میتوانند خطر رواناب و سیلابهای ناگهانی را افزایش دهند.
در چنین شرایطی، افزایش ۴۱ درصدی بارش کشور در ابتدای سال آبی را باید نشانهای مثبت، اما مقدماتی ارزیابی کرد. تداوم کسری بارش در شرق و جنوبشرق و عقبماندگی گیلان و مازندران از میانگین بلندمدت نشان میدهد که بهبود میانگین کشوری هنوز به معنای رفع ناهمگونی بارشی نیست. عملکرد بارش در ماههای اصلی فصل بارندگی و میزان تبدیل آن به رواناب و تغذیه منابع آب، مشخص خواهد کرد که شروع پرباران سال آبی تا چه اندازه میتواند در بهبود وضعیت آبی کشور اثرگذار باشد./
