فرشید شکرخدایی، رئیس کمیسیون سرمایهگذاری و تأمین مالی اتاق بازرگانی ایران، در گفتوگو با انرژی مدیا (آریا اکوپرس) با اشاره به وابستگی صنایع مختلف به گاز طبیعی اظهار کرد: وابستگی صنایع به گاز صرفاً به تأمین انرژی محدود نمیشود و در برخی بخشها، گاز نقش مستقیمی در فرآیند تولید دارد. برای مثال، در صنایع غذایی از گاز در فرآیند باکتریزدایی استفاده میشود و در صنعت سیمان نیز انرژی حدود ۳۰ درصد قیمت تمامشده را تشکیل میدهد. بنابراین حذف یا محدود کردن گاز در بخش صنعت، چالش بزرگی برای واحدهای تولیدی ایجاد میکند.
وی با بیان اینکه محدودیت تأمین انرژی در تابستان و زمستان بهصورت متناوب صنایع را تحت فشار قرار میدهد، افزود: واحدهای صنعتی در تابستان با محدودیت برق و در زمستان با محدودیت گاز مواجهاند. اگر زمستان سردتری در پیش باشد، احتمال دارد صنایع همزمان با محدودیت در هر دو بخش روبهرو شوند؛ چراکه در شرایط کمبود گاز، اولویت سیاستگذار تأمین نیاز خانوارهاست و در نتیجه سهم کمتری برای صنعت باقی میماند.
ممنوعیت واردات بخاریهای پربازده به بهانه حمایت از تولید داخل
شکرخدایی در ادامه با انتقاد از عملکرد دستگاههای مسئول در بهینهسازی مصرف گاز خانگی گفت: با وجود اینکه چند سال پیش در شورای عالی اقتصاد موضوع تعویض بخاریهای کمبازده تصویب شد، این طرح به شکل گسترده اجرا نشد. در این مسیر، هم با سنگاندازیهایی از سوی برخی ذینفعان و هم با تعلل دستگاههای اجرایی، از جمله سازمان برنامه و بودجه مواجه بودیم و در نهایت نتوانستیم بخاریهای کشور را در مقیاس وسیع تغییر دهیم.
وی با اشاره به پایین بودن راندمان بخاریهای مورد استفاده در کشور اظهار کرد: بخش قابل توجهی از بخاریهای نصبشده در مناطق سردسیر کشور از رده انرژی بسیار پایینی برخوردارند و در عین حال، واردات بخاریهای پربازده نیز با محدودیت مواجه است. عجیب است تولیدکنندگانی که سالها بخاریهای کمبازده را در تیراژ بالا به بازار عرضه کردهاند، اکنون با عنوان حمایت از تولید داخل در برابر واردات محصولات باکیفیتتر موضع میگیرند.
این فعال اقتصادی ادامه داد: نمیتوان به بهانه حمایت از چند تولیدکننده، هزاران کارخانه و بنگاه اقتصادی را به دلیل کمبود گاز در معرض تعطیلی قرار داد. حمایت از تولید داخل نباید به ابزاری برای حفظ منافع گروههای خاص تبدیل شود. وقتی کشور با کمبود گاز مواجه است، جلوگیری از ورود تجهیزات پربازده، آن هم به بهانه حمایت از تولید، نهتنها کمکی به تولید نمیکند، بلکه به اتلاف منابع ملی دامن میزند.
عضو هیئتمدیره انجمن نفت ایران با تأکید بر ضرورت پاسخگویی مسئولان درباره این تصمیمات گفت: کسانی که در ممنوعیت واردات بخاریهای پربازده نقش داشتهاند و مانع اصلاح الگوی مصرف شدهاند، باید درباره پیامدهای این سیاست پاسخگو باشند.
گازرسانی گسترده به روستاها؛ سیاستی که هزینه آن امروز آشکار شده است
رئیس کمیسیون سرمایهگذاری و تأمین مالی اتاق بازرگانی ایران با انتقاد از گسترش شبکه گازرسانی به تمام شهرها و روستاهای کشور تصریح کرد: یکی از خطاهای بزرگ سیاستگذاری انرژی در ایران، وابسته کردن بخش عمده مصارف خانگی به شبکه گاز طبیعی بوده است. در سالهای گذشته، تحت فشارهای سیاسی و مطالبات نمایندگان مجلس، گازرسانی به مناطق مختلف کشور به یک اولویت تبدیل شد؛ بهگونهای که در بسیاری از مناطق، توسعه شبکه گاز بدون توجه کافی به پایداری منابع و ضرورتهای اقتصادی آن دنبال شد.
وی افزود: گاز یک منبع نامحدود نیست و ذخایر زیرزمینی کشور در نهایت کاهش پیدا میکنند. با وجود این، ما شبکهای گسترده برای انتقال گاز به خانهها ایجاد کرده و حتی پختوپز خانوارها را نیز به این شبکه وابسته کردهایم؛ در حالی که تقریباً تمام خانوارها برای پختوپز از اجاق گاز استفاده میکنند و سهم اجاقهای برقی در کشور بسیار ناچیز است.
شکرخدایی با طرح این پرسش که چرا باید پختوپز و گرمایش تمام خانوارهای کشور به گاز طبیعی وابسته باشد؟ گفت: در بسیاری از کشورها، تأمین گاز مناطق دورافتاده از طریق کپسول انجام میشود، اما ما شبکه گازرسانی را تا دورترین نقاط کشور گسترش دادهایم؛ در حالی که میتوانستیم برای این مناطق از مخازن ذخیره یا سیستم توزیع کپسولی استفاده کنیم و گاز شبکه را برای مصارف مهمتر و مولد اقتصادی نگه داریم.
وی ادامه داد: اگر گازرسانی گسترده به روستاها و شهرهای کوچک با چنین هزینهای انجام نمیشد، میتوانستیم بخش بیشتری از گاز را به نیروگاهها اختصاص دهیم تا از طریق تولید برق، نیاز بخشهای مختلف کشور تأمین شود. در واقع، به جای ایجاد دو شبکه گسترده توزیع انرژی برای مصارف خانگی، میتوانستیم بخشی از نیاز خانوارها را از طریق برق تأمین کنیم و گاز را به بخش صنعت و تولید اختصاص دهیم.
برقیسازی مصارف خانگی؛ راهکار بلندمدت عبور از بحران گاز
عضو هیئتمدیره انجمن نفت ایران با تأکید بر اینکه اصلاح ساختار مصرف انرژی باید از همین امروز آغاز شود، گفت: راهکار اساسی این است که سیاستگذار بهتدریج وابستگی مصارف خانگی به شبکه گاز را کاهش دهد. برای این منظور، باید اجاقهای گازی با اجاقهای برقی جایگزین شوند و در مناطق سردسیر نیز برای گرمایش، از فناوریهای پربازدهتر استفاده شود.
وی با اشاره به اینکه اجرای این سیاست نیازمند برنامهریزی و سرمایهگذاری دولت است، افزود: دولت و شرکت ملی گاز باید برای تغییر تجهیزات مصرفی خانوارها برنامه داشته باشند. نمیتوان انتظار داشت مردم بهتنهایی هزینه جایگزینی تمام اجاقها و بخاریهای گازی را پرداخت کنند. این یک تغییر ساختاری در نظام مصرف انرژی کشور است و باید با سیاستگذاری و حمایت دولت انجام شود.
شکرخدایی تأکید کرد: اگر قرار است گاز بیشتری به نیروگاهها اختصاص پیدا کند و از محل آن برق تولید شود، باید همزمان زیرساخت و تجهیزات مصرف برق در خانهها نیز فراهم شود. نمیتوان بدون در نظر گرفتن وضعیت شبکه برق، صرفاً گاز را از مصارف خانگی حذف کرد. این تغییر باید بهصورت تدریجی، برنامهریزیشده و با در نظر گرفتن ظرفیت تولید و توزیع برق انجام شود.
وی با بیان اینکه محدودیت گاز در سالهای آینده تشدید خواهد شد، خاطرنشان کرد: در پارس جنوبی با افت فشار و کاهش توان تولید در طول زمان مواجه خواهیم شد و حتی با توسعه میادین و اجرای طرحهای جدید نیز نمیتوان تصور کرد که گاز برای همیشه در دسترس خواهد بود. ذخایر زیرزمینی محدود است و باید پیش از آنکه بحران شدیدتر شود، برای تغییر الگوی مصرف تصمیم بگیریم.
نگاه کوتاهمدت سیاستگذاران، مانع اصلاح ساختار انرژی شده است
شکرخدایی در بخش دیگری از این گفتوگو، ریشه بخشی از مشکلات فعلی را در غلبه نگاه کوتاهمدت بر سیاستگذاری اقتصادی دانست و گفت: در کشوری که سالها با تورم مزمن مواجه بوده، نگاه بلندمدت بهتدریج جای خود را به تصمیمات کوتاهمدت داده است. نماینده مجلس به دنبال نتیجهای است که در دوره مسئولیت خودش دیده شود و مدیران نیز اغلب به جای برنامهریزی بلندمدت، درگیر حل مسائل روزمره هستند.
وی افزود: توسعه شبکه گازرسانی به تمام مناطق کشور، بدون توجه کافی به محدودیت منابع و هزینه فرصت مصرف گاز، نمونهای از همین تصمیمات است. اکنون باید بپذیریم که بخشی از سیاستهای گذشته نیازمند اصلاح جدی بوده است. نمیتوان صرفاً به دلیل اینکه یک پروژه در گذشته افتتاح شده یا برای آن هزینه شده است، از بازنگری در آن خودداری کرد.
این فعال اقتصادی در پایان تأکید کرد: محدودیت گاز یک مسئله مقطعی نیست که با عبور از زمستان یا تابستان برطرف شود. هر سال که میگذرد، فشار بر منابع گازی بیشتر میشود و اگر اصلاح الگوی مصرف و تغییر ساختار تأمین انرژی خانوارها را به تأخیر بیندازیم، هزینههای اقتصادی و اجتماعی آن سنگینتر خواهد شد. سیاستگذار باید به جای تمرکز بر گسترش بیوقفه شبکه گاز خانگی، حفظ منابع و تأمین پایدار انرژی بخشهای مولد اقتصاد را در اولویت قرار دهد./
