به گزارش انرژی مدیا (آریا اکوپرس)، صورت‌های مالی شش‌ماهه شرکت پالایش نفت اصفهان یکی از چشمگیرترین ارقام سودآوری را در میان شرکت‌های پالایشی ثبت کرده است. «شپنا» در دوره شش‌ماهه منتهی به ۳۱ شهریور ۱۴۰۵، یک میلیون و ۶۹۸ هزار و ۲۰۰ میلیارد ریال سود خالص شناسایی کرده که معادل حدود ۱۶۹.۸ هزار میلیارد تومان است. این رقم در دوره مشابه سال گذشته حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان بود؛ به این ترتیب، سود خالص شرکت ۴۶۵ درصد افزایش یافته است. سود هر سهم نیز از ۴۷۹ ریال به ۲ هزار و ۷۰۷ ریال رسیده است. گزارش منتشرشده در کدال نیز رشد ۱۹۶ درصدی درآمد عملیاتی، ۴۶۴ درصدی سود عملیاتی و ۴۶۵ درصدی سود خالص را تأیید می‌کند.
اما برای فهم منشأ این سود، باید یک قدم از عدد ۴۶۵ درصد فاصله گرفت و به حجم واقعی عملیات پالایشگاه نگاه کرد. آیا پالایشگاه اصفهان در شش ماه نخست امسال چند برابر بیشتر نفت پالایش کرده و چند برابر بیشتر بنزین و گازوئیل تولید کرده است؟ پاسخ منفی است.
تولید فقط حدود ۱۰ درصد بیشتر شده است
براساس اطلاعات گزارش تفسیری شرکت، مجموع تولید پالایشگاه اصفهان در شش‌ماهه نخست ۱۴۰۵ حدود ۱۲ میلیون و ۲۶۳ هزار مترمکعب بوده است؛ در حالی که تولید دوره مشابه سال قبل حدود ۱۱.۱ میلیون مترمکعب گزارش شده است. به این ترتیب، رشد تولید تنها حدود ۱۰.۵ درصد بوده است. فروش حجمی نیز تقریباً همین مسیر را طی کرده و حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است.
اعداد جزئی‌تر گزارش مالی نیز همین تصویر را تأیید می‌کنند. فروش نفت‌گاز، که از مهم‌ترین محصولات شپنا از نظر حجم است، از حدود ۴ میلیون و ۵۹۸ هزار مترمکعب در نیمه نخست ۱۴۰۴ به حدود ۴ میلیون و ۷۱۸ هزار مترمکعب در شش‌ماهه امسال رسیده؛ یعنی تنها ۲.۶ درصد رشد.
فروش بنزین از حدود ۲ میلیون و ۲۱۸ هزار مترمکعب به ۲ میلیون و ۵۵۳ هزار مترمکعب افزایش یافته که رشدی نزدیک به ۱۵ درصد را نشان می‌دهد. نفت کوره نیز رشد حجمی بیشتری داشته و فروش آن از ۱.۷۶ میلیون مترمکعب به حدود ۲.۷۳ میلیون مترمکعب رسیده است؛ افزایشی حدود ۵۵ درصدی. در برخی محصولات کم‌حجم‌تر نیز افزایش یا کاهش‌های محسوسی دیده می‌شود، اما با در نظر گرفتن کل سبد محصولات، افزایش حجم فروش حدود ۱۰ درصد است.
این فاصله بسیار مهم است؛ فروش حجمی ۱۰ درصد بالا رفته، اما سود خالص ۴۶۵ درصد رشد کرده است. بنابراین نمی‌توان جهش سود را عمدتاً محصول افزایش تولید دانست.
درآمد سه برابر شد، بدون آنکه تولید سه برابر شود
صورت سود و زیان شرکت، این شکاف را روشن‌تر می‌کند. درآمد عملیاتی شپنا در شش‌ماهه ۱۴۰۴ حدود ۳۴۷.۷ هزار میلیارد تومان بود. این رقم در شش‌ماهه امسال به بیش از یک میلیون و ۲۸ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ یعنی تقریباً سه برابر شده و رشد ۱۹۶ درصدی را ثبت کرده است.
در مقابل، حجم فروش تنها حدود ۱۰ درصد بیشتر شده است. یک محاسبه ساده بر اساس ارقام خود شرکت نشان می‌دهد متوسط درآمد حاصل از فروش هر مترمکعب محصول از حدود ۳۱۳ میلیون ریال در شش‌ماهه سال گذشته به حدود ۸۴۲ میلیون ریال در نیمه نخست امسال رسیده است؛ یعنی متوسط درآمد ریالی به ازای هر مترمکعب حدود ۱۶۹ درصد افزایش یافته است.
این شاید مهم‌ترین عدد برای فهم گزارش شپنا باشد. اگر حجم فروش امسال ۱۰ درصد افزایش پیدا می‌کرد، اما متوسط درآمد هر مترمکعب در همان سطح سال گذشته باقی می‌ماند، درآمد شرکت باید از حدود ۳۴۷.۷ هزار میلیارد تومان به حدود ۳۸۲.۵ هزار میلیارد تومان می‌رسید؛ در حالی که درآمد واقعی از یک میلیون و ۲۸ هزار میلیارد تومان فراتر رفته است.
به عبارت دیگر، در یک محاسبه تقریبی و با ثابت فرض کردن متوسط نرخ فروش، تنها حدود ۵ درصد از افزایش درآمد را می‌توان به رشد حجم فروش نسبت داد و نزدیک به ۹۵ درصد افزایش درآمد از تغییر نرخ‌ها و ترکیب فروش ناشی می‌شود. این تفکیک، یک محاسبه حسابداری ساده است و اثر دقیق هر محصول را جداگانه نشان نمی‌دهد، اما جهت کلی ماجرا را به‌وضوح مشخص می‌کند.
خود شپنا هم می‌گوید؛ ارز و قیمت فرآورده‌ها عامل اصلی بوده‌اند
توضیح خود پالایش نفت اصفهان درباره علت افزایش سود نیز همین تحلیل را تأیید می‌کند. شرکت اعلام کرده است که با وجود افزایش حدود ۱۷ درصدی میانگین نرخ نفت خام در شش‌ماهه نخست امسال نسبت به دوره مشابه سال گذشته و سهم حدود ۹۷ درصدی نفت خام از هزینه تولید، چند عامل باعث شده‌اند سود شرکت به شکل قابل توجهی افزایش یابد.
مهم‌ترین عامل اعلام‌شده، افزایش ۱۱۵ درصدی میانگین نرخ تسعیر ارز است. علاوه بر آن، شرکت از افزایش ۳۹ درصدی میانگین نرخ نفت‌گاز، رشد ۹ درصدی نرخ نفت کوره و افزایش ۱۶ درصدی نرخ بنزین به‌عنوان عوامل اصلی افزایش سود نام برده است.
این اعداد اهمیت زیادی دارند؛ زیرا قیمت بسیاری از فرآورده‌های پالایشی بر پایه قیمت‌های بین‌المللی و نرخ ارز محاسبه می‌شود. وقتی نرخ تسعیر ارز بیش از دو برابر می‌شود، ارزش ریالی محصولی که حتی از نظر حجمی تقریباً به اندازه سال قبل تولید شده است، می‌تواند جهش بزرگی پیدا کند.
نمونه آن را می‌توان در نفت‌گاز دید. حجم فروش این محصول فقط ۲.۶ درصد بیشتر شده، اما نرخ ریالی فروش ثبت‌شده در گزارش شرکت به‌شدت افزایش یافته است. درباره بنزین نیز حجم فروش حدود ۱۵ درصد رشد کرده، در حالی که ارزش ریالی فروش بسیار سریع‌تر افزایش یافته است. بنابراین، آنچه صورت مالی شپنا را متحول کرده، بیش از آنکه «پالایش بیشتر» باشد، ارزش ریالی بسیار بالاتر همان بشکه‌های تولیدی است.
حاشیه سود تقریباً دو برابر شده است
نشانه دوم را باید در حاشیه سود شرکت دید. بهای تمام‌شده درآمدهای عملیاتی شپنا از حدود ۳۰۴.۲ هزار میلیارد تومان به نزدیک ۸۱۸ هزار میلیارد تومان رسیده؛ یعنی ۱۶۹ درصد افزایش یافته است. این رشد بسیار بزرگ است، اما همچنان از رشد ۱۹۶ درصدی درآمد کمتر بوده است. در نتیجه، سود ناخالص از حدود ۴۳.۶ هزار میلیارد تومان به ۲۱۰.۵ هزار میلیارد تومان رسیده و ۳۸۳ درصد افزایش یافته است. حاشیه سود ناخالص نیز از حدود ۱۲.۵ درصد در شش‌ماهه سال گذشته به بیش از ۲۰.۴ درصد افزایش پیدا کرده است.
در سطح سود خالص نیز همین اتفاق دیده می‌شود. حاشیه سود خالص شرکت از حدود ۸.۶ درصد به ۱۶.۵ درصد رسیده؛ یعنی تقریباً دو برابر شده است. حاشیه سود عملیاتی نیز از حدود ۱۰.۶ درصد به ۲۰.۲ درصد افزایش یافته است.
بنابراین، جهش سود فقط حاصل بزرگ‌شدن عدد فروش به دلیل تورم یا افزایش نرخ ارز نیست. نکته مهم‌تر این است که درآمد سریع‌تر از بهای تمام‌شده افزایش یافته و فاصله میان این دو بیشتر شده است. همین بهبود حاشیه پالایش، اثر خود را با ضریب بسیار بزرگ‌تری در سود خالص نشان داده است.
سود ۴۶۵ درصدی را نباید با رشد ۴۶۵ درصدی عملکرد عملیاتی اشتباه گرفت
این تمایز برای سهامداران اهمیت زیادی دارد. افزایش سود یک شرکت پالایشی خبر مثبتی برای سهامدار است، اما منشأ سود تعیین می‌کند این عملکرد تا چه اندازه قابلیت تکرار دارد.
اگر سود به دلیل افزایش ظرفیت، راه‌اندازی واحدهای جدید، افزایش راندمان، کاهش مصرف انرژی یا رشد پایدار حجم تولید ایجاد شده باشد، می‌توان بخشی از آن را ناشی از تحول عملیاتی شرکت دانست. اما اگر بخش بزرگی از سود به متغیرهایی مانند نرخ ارز، فرمول قیمت‌گذاری فرآورده و کرک‌اسپرد وابسته باشد، استمرار آن به شرایطی بستگی دارد که الزاماً در اختیار مدیریت پالایشگاه نیست.
صورت‌های مالی شپنا نشان می‌دهد عملکرد نیمه نخست امسال بیشتر به سناریوی دوم شباهت دارد. این به معنای بی‌اهمیت بودن عملکرد پالایشگاه نیست. رشد حدود ۱۰ درصدی تولید و فروش، حفظ ظرفیت عملیاتی و تغییر ترکیب محصولات نیز ارزش اقتصادی دارند؛ اما این ارقام با جهش ۴۶۵ درصدی سود فاصله زیادی دارند.
اگر صرفاً عدد سود ۴۶۵ درصدی برجسته شود، بدون آنکه گفته شود تولید حدود ۱۰ درصد افزایش یافته است، ممکن است این تصور ایجاد شود که پالایشگاه با جهش تولیدی یا بهره‌وری بی‌سابقه‌ای مواجه شده؛ در حالی که صورت‌های مالی چنین چیزی را نشان نمی‌دهد.
سهامدار باید به کدام عدد نگاه کند؟
برای سهامدار، شاید مهم‌تر از خود سود ۱۶۹.۸ هزار میلیارد تومانی این باشد که بداند چه میزان از این سود در سال‌های بعد قابلیت تکرار دارد.
سود هر سهم شپنا در نیمه نخست امسال به ۲ هزار و ۷۰۷ ریال رسیده؛ در مقایسه با ۴۷۹ ریال دوره مشابه سال قبل، همان رشد حدود ۴۶۵ درصدی را نشان می‌دهد. اما حساسیت این سود به چند متغیر بالاست: نرخ تسعیر ارز، قیمت جهانی نفت و فرآورده‌ها، فرمول قیمت‌گذاری خوراک و فرآورده، کرک‌اسپرد و ترکیب تولید.
اگر نرخ ارز یا قیمت نسبی فرآورده‌ها تغییر کند، سود می‌تواند حتی بدون تغییر محسوس در تولید، نوسان بزرگی داشته باشد؛ همان‌طور که امسال نیز بدون افزایش چندبرابری تولید، سود چند برابر شده است.
بنابراین، برای تحلیل شپنا نباید فقط به سود هر سهم یا EPS نگاه کرد. حاشیه سود، حجم واقعی تولید، مقدار فروش، قیمت هر واحد محصول و هزینه خوراک در کنار یکدیگر، تصویر کامل‌تری از وضعیت شرکت ارائه می‌دهند.
واقعیت پشت عدد بزرگ شپنا
شپنا در شش‌ماهه نخست ۱۴۰۵ واقعاً سود بسیار بیشتری ساخته است و این واقعیت حسابداری را نمی‌توان نادیده گرفت. سود خالص از حدود ۳۰ به نزدیک ۱۷۰ هزار میلیارد تومان رسیده و حاشیه‌های سود نیز به شکل محسوسی بهبود یافته‌اند. اما این جهش نتیجه افزایش ۴۶۵ درصدی تولید نیست؛ حتی به آن هم نزدیک نشده است.
تولید حدود ۱۰.۵ درصد بیشتر شده و فروش حجمی تقریباً ۱۰ درصد رشد کرده است. در مقابل، نرخ تسعیر ارز ۱۱۵ درصد افزایش یافته، نرخ‌های مبنای فرآورده‌های اصلی بالا رفته و متوسط درآمد ریالی هر مترمکعب محصول جهشی نزدیک به ۱۶۹ درصد داشته است. نتیجه آن بوده که درآمد شرکت بسیار سریع‌تر از هزینه‌ها رشد کرده و حاشیه سود تقریباً دو برابر شده است.
پس موضوع واقعی صورت‌های مالی شپنا این نیست که پالایشگاه اصفهان چند برابر بیشتر تولید کرده است؛ واقعیت این است که تقریباً همان مقیاس تولید قبلی، امسال با نرخ‌هایی بسیار بالاتر قیمت‌گذاری شده است. سود ۴۶۵ درصدی واقعی است، اما موتور اصلی آن نه جهش تولید، بلکه افزایش نرخ‌ها، تغییر نرخ ارز و بهبود حاشیه پالایش بوده است؛ عواملی که تداوم اثر آنها در دوره‌های آینده قطعی نیست.
مدیرعامل پاسخ دهد
جهش ۴۶۵ درصدی سود خالص «شپنا» در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، اگرچه از منظر مالی قابل توجه است، اما رشد حدود ۱۰ درصدی تولید و فروش نشان می‌دهد بخش عمده این افزایش سود از محل تغییر نرخ ارز و قیمت فرآورده‌ها و بهبود حاشیه سود حاصل شده است. اکنون پرسش اصلی از غلامرضا باقری دیزج، مدیرعامل شرکت پالایش نفت اصفهان این است که مدیریت شرکت چه برنامه‌ای برای تبدیل این سودآوری وابسته به متغیرهای بیرونی به رشدی پایدار و عملیاتی دارد؟ انتظار می‌رود با ارائه گزارشی شفاف از سهم عوامل ارزی، تغییر قیمت‌ها و بهبود عملکرد پالایشگاه در رشد سود، مشخص شود چه میزان از این دستاورد قابلیت تکرار دارد و چه اقداماتی برای افزایش بهره‌وری، ارتقای ظرفیت عملیاتی و تقویت سودآوری پایدار در دستور کار است./
